అమెరికా ట్రేడ్ వార్ వేళ రష్యాకు జైశంకర్
రెండ్రోజుల పాటు విదేశాంగ మంత్రి పర్యటన
చమురు నుంచి రక్షణ వరకు...
కీలక అంశాలపై చర్చలు
అంతర్జాతీయ రాజకీయాల్లో కీలక పరిణామాలు చోటుచేసుకుంటున్న వేళ.. విదేశాంగ మంత్రి ఎస్. జైశంకర్ రష్యా పర్యటనకు బయలుదేరారు. ఆగస్టు 23, 24 తేదీల్లో ఆయన రష్యాలో పర్యటించనున్నారు. రష్యా ఫస్ట్ డిప్యూటీ ప్రైమ్ మినిస్టర్ డెనిస్ మాంటురోవ్ ఆహ్వానం మేరకు జరుగుతున్న ఈ పర్యటనలో.. భారత్-రష్యా సంబంధాలకు సంబంధించిన కీలక అంశాలపై చర్చలు జరగనున్నాయి.
జైశంకర్ రష్యా విదేశాంగ మంత్రి సెర్గీ లావ్రోవ్‌తో కూడా భేటీ కానున్నారు. ప్రాంతీయ, అంతర్జాతీయ పరిణామాలపై ఇద్దరూ చర్చించనున్నారు. అంతేకాదు.. భారత్-రష్యా ఇంటర్-గవర్నమెంటల్ కమిషన్ 27వ సమావేశానికి జైశంకర్ సహాధ్యక్షత వహించనున్నారు. వాణిజ్యం, ఆర్థిక సహకారం, సైన్స్, టెక్నాలజీ, సాంస్కృతిక రంగాల్లో రెండు దేశాల మధ్య సంబంధాలను మరింత ముందుకు తీసుకెళ్లడం ఈ సమావేశం ప్రధాన లక్ష్యం.
అయితే.. ఈ పర్యటనను కేవలం సాధారణ దౌత్య పర్యటనగా చూడటం కష్టం. ఎందుకంటే ప్రస్తుతం ప్రపంచ రాజకీయాలు అత్యంత సంక్లిష్టమైన దశలో ఉన్నాయి. ఒకవైపు అమెరికాతో భారత్‌కు వాణిజ్య, టారిఫ్ సంబంధిత ఉద్రిక్తతలు ఉన్నాయి. మరోవైపు రష్యాతో భారత్‌కు దశాబ్దాలుగా కొనసాగుతున్న వ్యూహాత్మక భాగస్వామ్యం ఉంది. ఈ నేపథ్యంలో జైశంకర్ మాస్కో పర్యటనకు మరింత ప్రాధాన్యత ఏర్పడింది.
రష్యాతో ఫ్రెండ్‌షిప్ ఎందుకు..?
ఉక్రెయిన్ యుద్ధం మొదలైన తర్వాత రష్యాతో సంబంధాలను తగ్గించుకోవాలని పాశ్చాత్య దేశాల నుంచి భారత్‌పై ఒత్తిడి వచ్చింది. అయినప్పటికీ.. న్యూఢిల్లీ తన విదేశాంగ విధానాన్ని పూర్తిగా మార్చుకోలేదు. భారత్‌కు ఏ దేశంతో సంబంధాలు ఎలా ఉండాలన్నది ప్రధానంగా జాతీయ ప్రయోజనాల ఆధారంగానే నిర్ణయిస్తామని జైశంకర్ ఇప్పటికే చాలాసార్లు స్పష్టం చేశారు.
తాజాగా ఎకనామిక్ టైమ్స్ వరల్డ్ లీడర్స్ ఫోరమ్‌లో కూడా జైశంకర్.. రష్యా, అమెరికా, గల్ఫ్ దేశాలు, ఇరాన్, ఇజ్రాయెల్, చైనా వంటి భిన్న శక్తులతో భారత్ సమతుల్యత పాటించాల్సిన అవసరాన్ని వివరించారు. ప్రపంచం ప్రస్తుతం పోటీ, ఘర్షణలు, వ్యూహాత్మక అడ్డంకులతో కూడిన దశలో ఉందని ఆయన అభిప్రాయపడ్డారు.
చమురు నుంచి రక్షణ వరకు..
భారత్-రష్యా సంబంధాల్లో చమురు, రక్షణ సహకారం అత్యంత కీలకమైన అంశాలు. రష్యా నుంచి చమురు కొనుగోళ్ల విషయంలో భారత్‌పై పాశ్చాత్య దేశాల విమర్శలు వచ్చినప్పటికీ.. దేశ ఆర్థిక ప్రయోజనాలు, వినియోగదారుల ప్రయోజనాలు తమ నిర్ణయాల్లో కీలకమని జైశంకర్ చెబుతున్నారు.
ఇక రక్షణ రంగంలో రష్యా భారత్‌కు చాలా కాలంగా ప్రధాన భాగస్వామి. సైనిక పరికరాలు, విడిభాగాలు, సాంకేతిక సహకారం వంటి అంశాల్లో ఇరు దేశాల మధ్య సంబంధాలు ఉన్నాయి. ఇప్పుడు భారత్ రక్షణ రంగంలో ఇతర దేశాలతోనూ భాగస్వామ్యాలను పెంచుకుంటున్నప్పటికీ.. రష్యాతో ఉన్న సంబంధాలను ఒక్కసారిగా తెంచుకునే పరిస్థితి లేదు.
పుతిన్ భారత్‌కు వస్తారా?
జైశంకర్ పర్యటనకు మరో ఆసక్తికరమైన అంశం కూడా ఉంది. రష్యా అధ్యక్షుడు వ్లాదిమిర్ పుతిన్ సెప్టెంబర్‌లో భారత్‌లో జరిగే BRICS సదస్సుకు హాజరయ్యే అవకాశం ఉన్న నేపథ్యంలో.. జైశంకర్ పర్యటన మరింత ప్రాధాన్యత సంతరించుకుంది. పుతిన్ పర్యటనకు సంబంధించిన అంశాలు కూడా మాస్కో చర్చల్లో భాగమయ్యే అవకాశం ఉంది.
అంటే జైశంకర్ పర్యటనను.. ఇప్పటి ద్వైపాక్షిక చర్చలతో పాటు భవిష్యత్‌లో జరగబోయే కీలక దౌత్య పరిణామాలకు ముందస్తు వేదికగా కూడా చూడొచ్చు.
అమెరికాకు భారత్ ఏం చెబుతోంది?
ఇక్కడే అసలు ఆసక్తి మొదలవుతుంది. అమెరికా భారత్‌కు అత్యంత ముఖ్యమైన వ్యూహాత్మక, ఆర్థిక భాగస్వామి. రక్షణ, టెక్నాలజీ, పెట్టుబడులు, వాణిజ్యం వంటి అనేక రంగాల్లో రెండు దేశాల సహకారం పెరుగుతోంది. అదే సమయంలో రష్యాతోనూ భారత్ తన ప్రయోజనాలను కాపాడుకుంటోంది.
అందుకే న్యూఢిల్లీ విధానం ఒకే శిబిరానికి పూర్తిగా వెళ్లడం కాకుండా.. అమెరికాతో సంబంధాలు కొనసాగిస్తూనే రష్యాతో వ్యూహాత్మక భాగస్వామ్యాన్ని కాపాడుకోవడంగా కనిపిస్తోంది.
జైశంకర్ తాజాగా చెప్పిన డైవర్సిఫికేషన్ ఆలోచన కూడా ఇదే విషయాన్ని సూచిస్తోంది. ఏ ఒక్క దేశంపైనా అతిగా ఆధారపడకుండా.. ప్రపంచంలోని వివిధ శక్తులతో సంబంధాలను కొనసాగించడం ద్వారా భారత్ తన వ్యూహాత్మక స్వాతంత్రాన్ని కాపాడుకోవాలని చూస్తోంది.
ముందున్న అసలు పరీక్ష ఇదే..
రష్యాతో సంబంధాలు భారత్‌కు ఎంత ముఖ్యమో.. అమెరికాతో సంబంధాలు కూడా అంతే కీలకం. అదే సమయంలో చైనా, మిడిల్ ఈస్ట్, ఉక్రెయిన్ యుద్ధం, ఇంధన భద్రత వంటి అంశాలు భారత్ విదేశాంగ విధానానికి నిరంతరం సవాళ్లు విసురుతున్నాయి.
ఈ పరిస్థితుల్లో జైశంకర్ రష్యా పర్యటన ద్వారా భారత్ చెప్పే సందేశం ఒక్కటే. భారత్ ఎవరి వైపు ఉందన్నది కాదు.. భారత్ ప్రయోజనాలు ఎక్కడ ఉన్నాయన్నదే ముఖ్యం.
అందుకే మాస్కోలో జైశంకర్-లావ్రోవ్ భేటీపై ఇప్పుడు ప్రపంచ దేశాల దృష్టి పడింది. వాణిజ్యం, చమురు, రక్షణ, ఉక్రెయిన్, అమెరికాతో సంబంధాలు.. వీటిలో ఏ అంశంపై ఎలాంటి చర్చ జరుగుతుందన్నది రాబోయే రోజుల్లో కీలకం కానుంది.
సింపుల్‌గా చెప్పాలంటే.. జైశంకర్ రష్యా పర్యటన ఒక సాధారణ దౌత్య పర్యటన కాదు. మారుతున్న ప్రపంచ రాజకీయాల్లో భారత్ తన సొంత దారిని ఎంచుకుంటోందా? అనే ప్రశ్నకు ఈ పర్యటన మరింత స్పష్టమైన సమాధానం ఇవ్వొచ్చు.
