మనిషి చేతులకు వేసే సంకెళ్లు కనిపిస్తాయి. వాటిని తెంచుకోవడానికి మార్గం కూడా కనిపిస్తుంది. కానీ మనిషిని జీవితాంతం బంధించే కొన్ని సంకెళ్లు మాత్రం కంటికి కనిపించవు. అవే కోరికలు, మమకారం, అహంకారం, ఇష్టాయిష్టాలు. వేదాంత దృష్టిలో వీటన్నింటికీ మూలకారణం అవిద్య.. అంటే మన అసలైన స్వరూపాన్ని మనమే మరచిపోవడం.
సనాతన ధర్మ తత్వం ప్రకారం జీవుడి అసలు స్వరూపం శాశ్వతమైన ఆత్మ. శరీరం మారుతుంది, పరిస్థితులు మారతాయి, సంబంధాలు మారతాయి. కానీ ఆత్మ నిత్యమైనదని ఉపనిషత్తులు బోధిస్తాయి. అయితే మనిషి తనను తాను శరీరంతోనే గుర్తించుకోవడం మొదలుపెట్టినప్పుడు బంధం మొదలవుతుంది. నేను ఈ శరీరం, ఇది నాది, నాకు ఇది కావాలి, అది నాకు వద్దు అనే భావనలు క్రమంగా మనసుపై పట్టు సాధిస్తాయి.
ఈ దేహాత్మ భావన నుంచే అహంకారం, మమకారం, కోరికలు పుడతాయి. సంపదపై మమకారం, పదవిపై గర్వం, సంబంధాలపై అతిగా ఆధారపడటం, ఇతరులపై ఇష్టం–అయిష్టాలు పెంచుకోవడం.. ఇవన్నీ మనసును మరింతగా బంధిస్తాయి.
భగవద్గీతలో శ్రీకృష్ణుడు కూడా మనస్సు ఒక విషయంపై పదేపదే నిలిచినప్పుడు దానిపై ఆసక్తి ఏర్పడుతుందని, ఆసక్తి నుంచి కోరిక, కోరిక నెరవేరకపోతే క్రోధం, దాని తర్వాత వివేకం దెబ్బతింటుందని వివరిస్తాడు. అంటే బంధనం బయట నుంచి వచ్చేది కాదు.. మన ఆలోచనల నుంచే మొదలవుతుంది.
అదే విధంగా రాగద్వేషాలు కూడా మనిషిని ప్రశాంతంగా ఉండనివ్వవు. మనకు నచ్చినది దొరికితే సంతోషం, నచ్చనిది ఎదురైతే బాధ.. ఇలా పరిస్థితులకు అనుగుణంగా మనసు మారుతూ ఉంటే మన అంతరంగానికి స్వేచ్ఛ ఉండదు. ఈ ఇష్టాయిష్టాల నుంచి కొంత దూరంగా నిలబడి జీవితాన్ని చూడటమే ఆధ్యాత్మిక సాధనలో భాగంగా భావిస్తారు.
మరో బంధనం మోహం. శాశ్వతం కాని విషయాలను శాశ్వతమైనవిగా భావించడమే మోహానికి మూలం. శరీరం, ధనం, హోదా, బంధాలు అన్నీ జీవితంలో ముఖ్యమైనవే. కానీ అవే శాశ్వతమని భావించినప్పుడు వాటి మార్పు మనసుకు తీవ్ర బాధను కలిగిస్తుంది. అందుకే సంసారంలో ఉంటూనే, సంసారానికి బానిస కాకుండా జీవించాలని ఆధ్యాత్మిక మార్గం చెబుతుంది.
అయితే ఈ బంధాల నుంచి బయటపడటం అంటే కుటుంబాన్ని వదిలి అడవులకు వెళ్లడం కాదు. బాధ్యతలను నిర్వర్తిస్తూనే మనసులోని అహంకారం, మమకారం, తృష్ణను తగ్గించుకోవడం. నేను ఎవరు? అనే ప్రశ్నను మనలో మనమే వేసుకుని, శరీరం కంటే లోతైన ఆత్మస్వరూపాన్ని తెలుసుకునే ప్రయత్నం చేయడం.
వేదాంతం ప్రకారం అవిద్యకు విరుగుడు జ్ఞానం. చీకటిని ఎంతసేపు తిట్టినా అది తొలగదు.. ఒక చిన్న దీపం వెలిగితే చాలు. అలాగే మనలోని అజ్ఞానాన్ని తొలగించేది ఆత్మజ్ఞానం. నేను కేవలం ఈ దేహం కాదు.. నాలోని చైతన్యమే నా నిజమైన స్వరూపం అనే అవగాహన బలపడినప్పుడు కోరికలు, మమకారాలు, భయాలు మనపై చూపే ప్రభావం క్రమంగా తగ్గుతుంది.
అందుకే ఆధ్యాత్మిక దృష్టిలో మనిషి తెంచుకోవాల్సిన మొదటి సంకెళ్లు బయటివి కావు.. తనలో ఉన్నవే. అహంకారం నుంచి అవగాహనకు, మోహం నుంచి వివేకానికి, కోరిక నుంచి వైరాగ్యానికి, అజ్ఞానం నుంచి జ్ఞానానికి ప్రయాణం మొదలైనప్పుడే నిజమైన విముక్తి వైపు అడుగు పడుతుంది.
బయటి సంకెళ్లు మనిషి శరీరాన్ని మాత్రమే బంధిస్తే.. లోపలి సంకెళ్లు మనస్సును బంధిస్తాయి. ఆ అంతర్గత బంధాలను గుర్తించి అధిగమించడమే వేదాంతం చూపించే ఆధ్యాత్మిక విముక్తి మార్గం అని పండితులు చెబుతారు.
గమనిక: ఇక్కడ అందించిన వివరాలు కేవలం సాంప్రదాయ పురాణ విశ్వాసాలు మరియు ఆధ్యాత్మిక భావనల ఆధారంగా ఇవ్వబడ్డాయి. వీటిని కేవలం మతపరమైన విశ్వాసాల కోణంలోనే చూడాలి. వ్యక్తిగత నిర్ణయాలు తీసుకునే ముందు సంబంధిత రంగ నిపుణులను సంప్రదించడం మంచిది.
