మనిషి ఉపవాసం ఎందుకు ఉంటాడు?..
కేవలం ఆహారం మానేయడానికా?
లేక దేవుడిని ప్రసన్నం చేసుకోవడానికా?
నిజానికి... ఉపవాసం అనేది దేవుడితో మనిషి చేసుకునే ఒప్పందం కాదు. నేను తినకుండా ఉంటాను... నా కోరిక తీర్చు అనే బేరం అంతకన్నా కాదు. మన సనాతన సంప్రదాయంలో ఉపవాసం అనే పదంలోనే ఒక అద్భుతమైన పరమార్థం ఉంది.
ఉపవాసం యొక్క అసలు అర్థం... మనిషి తనపై తాను సాధించే విజయం. 'ఉప' అంటే దగ్గరగా, 'వాసం' అంటే నివసించడం. అంటే పరమాత్మకు దగ్గరగా నివసించడమే ఉపవాసం. లౌకికమైన, శారీరకమైన ఆశలను, ఆహార ధ్యాసను పక్కన పెట్టి.. మన మనస్సును, ఆలోచనలను ఆ భగవంతుని మీద లగ్నం చేయడమే నిజమైన ఉపవాస ధర్మం.
ఆకలి వేసినప్పుడు శరీరం ఆహారాన్ని కోరుకుంటుంది. కానీ, ఆ ఆకలిని జయించి నేను కేవలం ఈ శరీరాన్ని మాత్రమే కాదు, అంతకంటే పవిత్రమైన ఆత్మను అని మనకు మనం గుర్తుచేసుకోవడమే ఆధ్యాత్మికతలో ఉన్న వాస్తవం. ఇక శరీరానికి శక్తి కావాలంటే ఆహారం కావాలి. అయితే.. ఇందులో మన పంచేంద్రియాలు ఆకలిని వివిధ రూపంలో కోరుకుంటాయి.
శరీరం రోజూ ఆహారం కోరుతుంది. మన నాలుక రుచిని కోరుతుంది. మనసు కోరికలను కోరుతుంది. కోపం వచ్చినప్పుడు వెంటనే స్పందించమంటుంది. బాధ కలిగినప్పుడు వెంటనే ప్రతీకారం తీర్చుకోవాలనిపిస్తుంది. అంటే... మనిషి జీవితంలో బానిసత్వం బయట ఎక్కడో లేదు. మన కోరికలలోనే ఉందని అర్థం అవుతుంది..
మరోవైపు మనం రోజూ తినే ఆహారంలో రాగద్వేషాలు, రజో-తమో గుణాలు ఉంటాయి. ఒకరోజు ఆహారాన్ని త్యజించి, దైవచింతనలో గడపడం వల్ల మనస్సులోని కోపం, కామం, మోహం, అసూయ వంటి మలినాలు స్వల్పంగా తొలగిపోతాయని.. అలాగే ఆహారం లేకపోయినా మనస్సు ప్రశాంతంగా ఉండగలదు అని నిరూపించే ఆత్మ నిగ్రహం (Self-control) ఈ ఉపవాసం అని మన శాస్త్రాలు చెబుతున్నాయి.
అందుకే ఆ కోరికలపై కనీసం ఒకరోజైనా నియంత్రణ సాధించడానికి ఆధ్యాత్మిక సంప్రదాయాలు ఉపవాసాన్ని ఒక సాధనగా చూపించాయి. ఒక మంచి ఉదాహరణ చెప్పాలంటే.. మన కోరికలు ప్రవహించే నది లాంటివే. వాటిని పూర్తిగా అణచివేయడం సాధ్యం కాదు, పైగా అలా చేస్తే అవి మరింతగా విరుచుకుపడతాయి. అదే ఉపవాసం అనే క్రమశిక్షణ ద్వారా ఆ కోరికల వైపు వెళ్లే దృష్టిని ఆధ్యాత్మికత వైపు మళ్లిస్తే (దిశ మారిస్తే), మనస్సు ప్రశాంతంగా, మన అదుపులో ఉంటుంది.
ఇక భగవంతునికి దగ్గరగా ఉండటం అంటే కేవలం దేవాలయంలో కూర్చోవడం కాదు. మనసులోని కోపానికి దూరంగా ఉండటం.. అహంకారానికి దూరంగా ఉండటం.. అత్యాశకు దూరంగా ఉండటం.. ఇతరులను బాధించే మాటలకు దూరంగా ఉండటం.. ఇదే నిజమైన ఉపవాసం. అయితే ఉపవాసాన్ని సైన్స్ తో పోల్చుకుంటే.. నిరంతరం పనిచేసే మన జీర్ణ వ్యవస్థకు ఉపవాసం ఒక విశ్రాంతి. మనం ఉపవాసం ఉన్నప్పుడు శరీరంలో ఆటోఫేజీ (Autophagy) అనే ప్రక్రియ జరుగుతుంది.
అంటే, శరీరంలోని పాత, చెడిపోయిన కణాలను శరీరం తానంతట తానే శుభ్రం చేసుకుంటుంది. విషపదార్థాలు (Toxins) బయటకు పోయి, రక్తంలో చక్కెర స్థాయిలు అదుపులోకి వస్తాయి. శరీరం తేలికపడి, నూతన ఉత్తేజాన్ని పొందుతుంది. ఇక శరీర పరంగా కూడా నియంత్రితంగా, సరైన పద్ధతిలో చేసే ఉపవాసం కొన్ని ప్రయోజనాలను కలిగించవచ్చు. ఆహారం తీసుకునే సమయానికి విరామం ఇవ్వడం వల్ల జీర్ణవ్యవస్థకు కొంత విశ్రాంతి లభిస్తుంది. కొందరిలో రక్తంలో చక్కెర నియంత్రణ, బరువు నిర్వహణ, ఆహారపు అలవాట్లపై నియంత్రణ వంటి ప్రయోజనాలు కనిపించవచ్చు.
వివరంగా చెప్పాలంటే.. మనస్సును భగవంతునికి అప్పగించి ఆత్మను పవిత్రం చేసేది ఆధ్యాత్మిక ఉపవాసం అయితే, శరీరాన్ని నిర్విషీకరణ (Detox) చేసి ఆయుష్షును పెంచేది శారీరక ఉపవాసం అని పండితులు చెబుతున్నారు.. కానీ ఇక్కడ ఒక ముఖ్యమైన విషయం గుర్తుంచుకోవాలి... ఉపవాసం అంటే రోజంతా ఆకలితో ఉండి.. ఒక్కసారిగా ఎక్కువగా తినడం కాదు. ఉపవాసం పేరుతో అధికంగా వేయించిన పదార్థాలు, అధిక చక్కెర, ఎక్కువ కేలరీలు తీసుకుంటే.. ఉపవాసం ప్రయోజనం తగ్గిపోవచ్చు. అందుకే ఉపవాసంలో కూడా నియమం అవసరం.
నీరు తగినంత తీసుకోవడం..శరీర పరిస్థితికి అనుగుణంగా ఆహారం తీసుకోవడం..అతిగా తినకుండా ఉండటం... ఇవన్నీ ముఖ్యమే. ముఖ్యంగా మధుమేహం, ఇతర ఆరోగ్య సమస్యలు ఉన్నవారు, గర్భిణీలు, చిన్నపిల్లలు లేదా మందులు వాడుతున్నవారు కఠిన ఉపవాసం చేసే ముందు వైద్యుల సలహా తీసుకోవాలి. ఎందుకంటే మనిషి తన శరీరాన్ని నాశనం చేసుకోవాలని దేవుడు కోరడు. శరీరం కూడా భగవంతుడి వరమే.. ఆ శరీరాన్ని బాధించడం కాదు.. పవిత్రంగా ఉపయోగించడమే నిజమైన భక్తి.
అధిక భోగం శరీరాన్ని భారంగా చేస్తుంది. అధిక నియమం శరీరాన్ని బలహీనపరచవచ్చు. కానీ సమతుల్యత... శరీరానికి ఆరోగ్యాన్ని, మనసుకు ప్రశాంతతను, ఆత్మకు ఏకాగ్రతను ఇస్తుంది. అందుకే నిజమైన ఉపవాసం అంటే... కడుపును ఖాళీ చేయడం మాత్రమే కాదు... మనసులోని చెడును ఖాళీ చేయడం. ఆహారాన్ని తగ్గించడం కాదు.. అహంకారాన్ని తగ్గించడం. నాలుకను నియంత్రించడం కాదు.. మాటలను నియంత్రించడం.
ఆకలిని భరించడం కాదు.. కోపాన్ని, ద్వేషాన్ని భరించడం. దేవుడి కోసం ఒకరోజు తినకుండా ఉండటం కంటే.. ప్రతిరోజూ ఒక చెడు అలవాటును వదిలేయడం. మనలోని అహంకారం, కోరికలు, అసహనం అనే తెరలను తొలగించి.. మనలోనే ఉన్న దైవత్వాన్ని మనం గుర్తించడం. అదే ఉపవాసం యొక్క అసలు పరమార్థం. అదే ఆధ్యాత్మిక శక్తికి మూలం.. అదే భక్తి నుంచి ఆత్మజ్ఞానం వైపు వెళ్లే మొదటి ప్రయాణం..
గమనిక: ఇక్కడ అందించిన వివరాలు కేవలం సాంకేతిక సమాచారం. సాంప్రదాయ పురాణ విశ్వాసాలు మరియు ఆధ్యాత్మిక భావనల ఆధారంగా ఇవ్వబడ్డాయి. వీటిని కేవలం మతపరమైన విశ్వాసాల కోణంలోనే చూడాలని మనవి..
