2029లో జమిలి ఎన్నికలు.. ఆ సీఎంల కుర్చీలకు భారీ షాక్?

2029లోనే వ‌న్ నేష‌న్.. వ‌న్ ఎల‌క్ష‌న్

కేంద్ర ప్ర‌భుత్వం వ్యూహాత్మ‌క అడుగులు

చాలా రాష్ట్రాల సీఎంల‌కు ప‌ద‌వీ గండం

ముందుగానే దిగిపోవాల్సిన ప‌రిస్థితి..!

దేశంలో చాలాకాలంగా చర్చలో ఉన్న జ‌మిలీ ఎన్నిక‌ల‌ ప్రతిపాదన ఇప్పుడు మరోసారి రాజకీయ వేడిని పెంచుతోంది. 2029 లోక్‌సభ ఎన్నికల నాటికి దేశవ్యాప్తంగా లోక్‌సభతో పాటు అత్యధిక రాష్ట్రాల అసెంబ్లీ ఎన్నికలను ఒకేసారి నిర్వహించే దిశగా కేంద్రం అడుగులు వేస్తోందన్న వార్తలు ఈ చర్చకు మరింత ప్రాధాన్యం తెచ్చాయి. పైకి చూస్తే ఇది ఎన్నికల నిర్వహణను సులభతరం చేసే ప్రక్రియలా కనిపించినా.. దీని వెనుక భారీ రాజకీయ, రాజ్యాంగపరమైన లెక్కలు ఉన్నాయి. ముఖ్యంగా ఇప్పటికే ఐదేళ్లకు ఎన్నికైన రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల పదవీకాలాన్ని ఎలా సమన్వయం చేస్తారన్నదే అసలు ప్రశ్నగా మారింది.

ప్రస్తుతం చర్చలో ఉన్న లెక్కల ప్రకారం.. ఎన్‌డీఏ పాలిత 22 రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల్లో 2029లో లోక్‌సభతో పాటు అసెంబ్లీ ఎన్నికలు నిర్వహించే అవకాశాన్ని పరిశీలిస్తున్నట్లు సమాచారం. అయితే ఇది ఇంకా తుది నిర్ణయం కాదు. ప్రస్తుతం ఉన్న జమిలి ఎన్నికల ప్రతిపాదనలో 2034ను పూర్తి స్థాయి సమకాలీకరణకు కీలక సంవత్సరంగా పరిగణిస్తున్నారు. అయినప్పటికీ 2029 నుంచే పెద్ద సంఖ్యలో రాష్ట్రాలను లోక్‌సభ ఎన్నికల చక్రంలోకి తీసుకురావచ్చా అన్నది ఇప్పుడు రాజకీయ చర్చగా మారింది.

ఈ 22 రాష్ట్రాల్లో ఆంధ్రప్రదేశ్, అరుణాచల్ ప్రదేశ్, సిక్కిం, ఒడిశా రాష్ట్రాలకు పెద్దగా సమస్య ఉండదు. ఎందుకంటే ఈ రాష్ట్రాల్లో ఇప్పటికే లోక్‌సభ ఎన్నికలతో పాటు అసెంబ్లీ ఎన్నికలు జరుగుతున్నాయి. 2029లో కూడా సాధారణ పరిస్థితుల్లో ఇవి జాతీయ ఎన్నికలతో పాటే అసెంబ్లీ ఎన్నికలకు వెళ్లే అవకాశం ఉంటుంది. అసలు చిక్కు మిగిలిన రాష్ట్రాల్లోనే ఉంది. అక్కడ అసెంబ్లీ ఎన్నికల తేదీలు లోక్‌సభ ఎన్నికలతో సరిపోలడం లేదు. కాబట్టి వాటిని ఒకే ఎన్నికల చక్రంలోకి తీసుకురావాలంటే ప్రస్తుత పదవీకాలంలో మార్పులు చేయాల్సి ఉంటుంది.

ముందే ఎన్నిక‌లు నిర్వహించ వ‌చ్చా..?

ఇక్కడ ఒక కీలకమైన ప్రశ్న ఎదురవుతోంది. ప్రజలు ఒక రాష్ట్ర ప్రభుత్వానికి ఐదేళ్లు పాలించే అవకాశం ఇచ్చారు. కానీ జమిలి ఎన్నికల కోసం ఆ ప్రభుత్వాన్ని ఐదేళ్లు పూర్తికాకముందే రద్దు చేస్తే పరిస్థితి ఏంటి? ఉదాహరణకు 2027లో ఒక రాష్ట్రంలో ఎన్నికలు జరిగి కొత్త ప్రభుత్వం ఏర్పడిందనుకుందాం. సాధారణంగా ఆ ప్రభుత్వం 2032 వరకు కొనసాగాలి. కానీ 2029లోనే లోక్‌సభతో పాటు అసెంబ్లీ ఎన్నికలు నిర్వహించాలని నిర్ణయిస్తే.. ఆ ప్రభుత్వానికి దాదాపు మూడేళ్ల పదవీకాలం కోత పడుతుంది. ఇదే 2028లో ఎన్నికలు జరిగే రాష్ట్రాల్లో మరింత తీవ్రంగా ఉంటుంది. అక్కడ కొత్త ప్రభుత్వాలు ఏర్పడిన ఏడాదికే మళ్లీ ఎన్నికలకు వెళ్లాల్సిన పరిస్థితి రావచ్చు.

తాజా చర్చల్లో గోవా, గుజరాత్, మణిపూర్, ఉత్తరప్రదేశ్, ఉత్తరాఖండ్ వంటి రాష్ట్రాల అసెంబ్లీ పదవీకాలం గణనీయంగా తగ్గే అవకాశం ఉందన్న అంచనాలు వినిపిస్తున్నాయి. ఈ రాష్ట్రాల్లో ప్రస్తుత ఎన్నికల చక్రాన్ని 2029 లోక్‌సభ ఎన్నికలతో సమన్వయం చేయాలంటే దాదాపు మూడేళ్ల వరకు పదవీకాలాన్ని కుదించాల్సి రావచ్చు. ఇక ఛత్తీస్‌గఢ్, మధ్యప్రదేశ్, మేఘాలయ, నాగాలాండ్, రాజస్థాన్, త్రిపుర వంటి రాష్ట్రాల్లో పరిస్థితి ఇంకా క్లిష్టంగా ఉంటుంది. 2028లో ఎన్నికలు జరిగే ఈ రాష్ట్రాల అసెంబ్లీలను 2029లోనే మళ్లీ ఎన్నికలకు తీసుకెళ్లాలంటే దాదాపు నాలుగేళ్ల వరకు పదవీకాలం కోల్పోయే పరిస్థితి కనిపిస్తుంది.

రాజ‌కీయ ప్ర‌కంప‌న‌లు

ఇదే అంశం జమిలి ఎన్నికలపై రాజకీయంగా పెద్ద చర్చకు కారణమవుతోంది. ఐదేళ్ల పాలన కోసం ప్రజలు ఎన్నుకున్న ప్రభుత్వాన్ని కేవలం ఎన్నికల క్యాలెండర్‌ను మార్చడం కోసం మధ్యలోనే ముగించడం ప్రజాస్వామ్య స్ఫూర్తికి అనుగుణమేనా? అన్న ప్రశ్న ప్రతిపక్షాల నుంచి వస్తోంది. మరోవైపు కేంద్రం మాత్రం తరచూ ఎన్నికలు జరగడం వల్ల ప్రభుత్వ యంత్రాంగం ఎన్నికల విధుల్లో నిమగ్నమవుతోందని, ఎన్నికల ఖర్చు పెరుగుతోందని, పాలనపై దాని ప్రభావం పడుతోందని వాదిస్తోంది. ఐదేళ్లలో ఒకేసారి ఎన్నికలు జరిగితే ప్రభుత్వాలు ఎక్కువ సమయం పాలనపై దృష్టి పెట్టగలవన్నది జమిలి ఎన్నికల అనుకూల వాదన.

అయితే ఎన్‌డీఏ పాలిత రాష్ట్రాలతోనే ఈ సమస్య పరిష్కారం కాదు. అసలు పరీక్ష ప్రతిపక్ష పాలిత రాష్ట్రాల విషయంలో ఎదురవుతుంది. పంజాబ్‌లో 2027లో, హిమాచల్ ప్రదేశ్, కర్ణాటక, మిజోరం, తెలంగాణలో 2028లో అసెంబ్లీ ఎన్నికలు జరగాల్సి ఉంది. ఈ రాష్ట్రాల్లో నిర్ణీత సమయంలో ఎన్నికలు జరిగి కొత్త ప్రభుత్వాలు ఏర్పడితే.. 2029 లోక్‌సభ ఎన్నికల సమయానికి వాటి పదవీకాలంలో ఇంకా చాలా సంవత్సరాలు మిగిలే ఉంటాయి. అలాంటి ప్రభుత్వాలను కూడా ముందుగానే ముగించి 2029లో ఎన్నికలకు తీసుకురావాలంటే.. ఆయా రాష్ట్రాల రాజకీయ అంగీకారం అవసరం అవుతుంది.

ఇక్కడే కేంద్రానికి అసలు రాజకీయ సవాల్ మొదలవుతుంది. ఒకవేళ కాంగ్రెస్, ప్రాంతీయ పార్టీలు లేదా ఇతర ప్రతిపక్షాల పాలనలో ఉన్న రాష్ట్రాలు తమ అసెంబ్లీలను ముందుగానే రద్దు చేయడానికి అంగీకరించకపోతే.. జమిలి ఎన్నికలను దేశవ్యాప్తంగా ఒకేసారి అమలు చేయడం అంత సులభం కాదు. ఒకవైపు కేంద్రం ఎన్నికల క్యాలెండర్‌ను సమన్వయం చేయాలనుకుంటుంది. మరోవైపు రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు తమకు ప్రజలు ఇచ్చిన ఐదేళ్ల అధికారాన్ని ఎందుకు తగ్గించుకోవాలన్న ప్రశ్న వేయవచ్చు.

నో.. చెబుతున్న కాంగ్రెస్

కాంగ్రెస్ పార్టీ మొదటి నుంచీ “వ‌న్ నేష‌న్.. వ‌న్ ఎల‌క్ష‌న్” ప్రతిపాదనను తీవ్రంగా వ్యతిరేకిస్తోంది. జమిలి ఎన్నికలు రాజ్యాంగ స్ఫూర్తికి, ప్రజాస్వామ్యానికి, జవాబుదారీతనానికి విరుద్ధమని కాంగ్రెస్ వాదిస్తోంది. 2029లో ఎన్‌డీఏ పాలిత రాష్ట్రాలను లోక్‌సభ ఎన్నికలతో కలిపే అవకాశంపై వచ్చిన వార్తలపై కాంగ్రెస్ మండిప‌డుతోంది. జ‌మిలీ ఎన్నిక‌ల‌పై త‌మ ప్రాథమిక వైఖరిలో మార్పు లేదని స్పష్టం చేస్తున్నారు ఆ పార్టీ నాయ‌కులు.

ఇక జమిలి ఎన్నికల అమలుకు రాజ్యాంగపరమైన మార్పులు కూడా అవసరం. లోక్‌సభ, రాష్ట్ర అసెంబ్లీల పదవీకాలం, సభలు ముందుగానే రద్దయ్యే పరిస్థితులు, మధ్యలో ప్రభుత్వం పడిపోతే ఏర్పడే పరిణామాలు వంటి అనేక అంశాలకు స్పష్టమైన నిబంధనలు అవసరం. ఇందుకోసం రాజ్యాంగ సవరణలు చేయాల్సి ఉంటుంది. జమిలి ఎన్నికలకు సంబంధించిన ప్రతిపాదనలను పరిశీలించేందుకు ఇప్పటికే పార్లమెంటరీ స్థాయిలో ప్రక్రియ కొనసాగుతోంది. అయితే ఒక బిల్లు ఆమోదం పొందడం ఒక విషయం.. దాన్ని 2029లోనే దేశవ్యాప్తంగా అమలు చేయడం మరో విషయం.

ఎన్నో చిక్కులు...

ఇక్కడ మరో కీలక సమస్య కూడా ఉంది. ఒకేసారి ఎన్నికలు నిర్వహించిన తర్వాత ఏదైనా రాష్ట్ర ప్రభుత్వం రెండేళ్లకే మెజారిటీ కోల్పోతే ఏం చేయాలి? మళ్లీ ఆ రాష్ట్రానికి మాత్రమే ఎన్నికలు నిర్వహిస్తే జమిలి ఎన్నికల ఉద్దేశమే దెబ్బతింటుంది. ఆ రాష్ట్రానికి రాష్ట్రపతి పాలన విధించి మిగిలిన కాలం పూర్తి చేయాలా? లేక మధ్యంతర ఎన్నికలు నిర్వహించి కొత్త ప్రభుత్వానికి మిగిలిన కాలం మాత్రమే ఇవ్వాలా? ఇలాంటి ప్రశ్నలకు స్పష్టమైన సమాధానాలు లేకుండా జమిలి ఎన్నికలను అమలు చేయడం అంత సులభం కాదు.

అయితే జమిలి ఎన్నికలకు రాజకీయంగా మరో కోణం కూడా ఉంది. లోక్‌సభ, అసెంబ్లీ ఎన్నికలు ఒకేసారి జరిగితే ఓటర్ల నిర్ణయంపై జాతీయ అంశాల ప్రభావం పెరగవచ్చని రాజకీయ విశ్లేషకుల అభిప్రాయం. ప్రధాని ఎంపిక, ముఖ్యమంత్రి ఎంపిక ఒకే సమయంలో జరిగే పరిస్థితిలో జాతీయ పార్టీలకు ప్రయోజనం కలిగే అవకాశం ఉందన్న వాదన ఉంది. అదే సమయంలో ప్రాంతీయ పార్టీలకు రాష్ట్ర స్థాయి సమస్యలను ప్రత్యేకంగా ముందుకు తీసుకెళ్లే అవకాశం తగ్గుతుందన్న ఆందోళన కూడా వ్యక్తమవుతోంది. అందుకే ఇది కేవలం ఎన్నికల నిర్వహణ సంస్కరణ మాత్రమేనా.. లేక దేశ రాజకీయ వ్యవస్థలోనే పెద్ద మార్పునకు దారి తీసే నిర్ణయమా అన్న చర్చ మొదలైంది.

ఈ మూడేళ్లే కీల‌కం

2026 నుంచి 2029 వరకు జరిగే రాజకీయ పరిణామాలు ఈ విషయంలో చాలా కీలకం కానున్నాయి. ముందుగా 2026, 2027, 2028లో షెడ్యూల్ ప్రకారం వివిధ రాష్ట్రాల్లో అసెంబ్లీ ఎన్నికలు జరుగుతాయి. కొత్త ప్రభుత్వాలు ఏర్పడతాయి. ఆ తర్వాత 2029 లోక్‌సభ ఎన్నికలతో ఈ అసెంబ్లీలను ఎలా సమన్వయం చేయాలన్నదే ప్రధాన ప్రశ్న అవుతుంది. ఒకవేళ కేంద్రం 2029నే లక్ష్యంగా పెట్టుకుంటే.. కొన్ని రాష్ట్రాల్లో అసెంబ్లీ పదవీకాలాన్ని కుదించే ప్రతిపాదన ముందుకు రావచ్చు. మరికొన్ని రాష్ట్రాల్లో ప్రత్యేక తాత్కాలిక ఏర్పాట్లు చేసే అవకాశం కూడా చర్చకు రావచ్చు.

కాబట్టి 2029లో జమిలి ఎన్నికలు జరుగుతాయా లేదా? అన్న ప్రశ్నకు ఇప్పుడే ఖచ్చితమైన సమాధానం చెప్పడం తొందరపాటు. కానీ ఒక విషయం మాత్రం స్పష్టం. జమిలి ఎన్నికల చర్చ ఇప్పుడు కేవలం ఒకేసారి ఓటింగ్ అనే స్థాయిని దాటి.. రాష్ట్రాల ఐదేళ్ల పదవీకాలం, కేంద్ర-రాష్ట్ర సంబంధాలు, రాజ్యాంగ సవరణలు, ప్రతిపక్షాల సమ్మతి, జాతీయ-ప్రాంతీయ పార్టీల రాజకీయ బలం వంటి అనేక అంశాలను కలిపిన పెద్ద రాజకీయ ప్రక్రియగా మారుతోంది.

అందుకే 2029 ఎన్నికల క్యాలెండర్‌పై అసలు పోరు ఎన్నికల సంఘం దగ్గర కంటే ముందే.. పార్లమెంట్‌లో, రాష్ట్రాల రాజకీయ వేదికల్లో మొదలయ్యే అవకాశం ఉంది. ఒకవైపు కేంద్రం ఎన్నికల ఖర్చు తగ్గాలి.. పాలన నిరంతరంగా సాగాలి అంటుంటే.. మరోవైపు ప్రతిపక్షాలు ప్రజలు ఇచ్చిన ఐదేళ్ల తీర్పును మధ్యలో ఎలా కుదిస్తారు? అని ప్రశ్నించనున్నాయి.

చివరికి ఈ మొత్తం వ్యవహారంలో అత్యంత కీలకమైన ప్రశ్న ఒక్కటే. దేశమంతా ఒకేసారి ఎన్నికలు నిర్వహించాలంటే.. ప్రజలు ఎన్నుకున్న ప్రభుత్వాల పదవీకాలాన్ని ఎంతవరకు మార్చవచ్చు? ఈ ప్రశ్నకు రాజ్యాంగపరమైన, రాజకీయపరమైన సమాధానం దొరికితేనే 2029 జమిలి ఎన్నికల దిశగా కేంద్రం వేగంగా ముందుకు వెళ్లగలదు. లేకపోతే “వ‌న్ నేష‌న్.. వ‌న్ ఎల‌క్ష‌న్” లక్ష్యం మ‌రి కొన్నేళ్ల వరకు వాయిదా పడే అవకాశం కూడా ఉంటుంది.