మిడిల్ ఈస్ట్ వార్ ఇంకెన్నాళ్లు..?
ఇరాన్‌పై అమెరికా ఆర్థిక ఆంక్షలు
డోంట్ కేర్ అంటున్న టెహ్రాన్
ఇరాన్‌-అమెరికా మధ్య ఉద్రిక్తతలు ఇప్పట్లో చల్లారేలా కనిపించడం లేదు. ఇప్పటికే నెలలుగా కొనసాగుతున్న ఘర్షణకు ముగింపు పలికేందుకు దౌత్యపరమైన ప్రయత్నాలు జరుగుతున్నప్పటికీ.. అమెరికా మాత్రం ఇరాన్‌పై ఆర్థిక ఒత్తిడిని మరింత పెంచుతోంది. తాజాగా ఇరాన్‌ ఆర్థిక వ్యవస్థకు కీలకమైన ఆదాయ మార్గాలను లక్ష్యంగా చేసుకుని అమెరికా కొత్త ఆంక్షలు ప్రకటించింది. దీంతో ఇరు దేశాల మధ్య మాటల యుద్ధం మరోసారి వేడెక్కింది.
ఆంక్షలతో ఇరాన్‌ను లొంగదీసుకోవాలనుకుంటున్న అమెరికా?
ఇరాన్‌ను ఆర్థికంగా ఒంటరి చేయడమే లక్ష్యంగా అమెరికా కొత్త ఆంక్షలను ప్రకటించింది. ఇరాన్‌ చమురు ఆదాయాన్ని నగదుగా మార్చేందుకు సహకరించే వ్యక్తులు, సంస్థలు, నౌకలపై చర్యలు తీసుకున్నట్లు అమెరికా ప్రకటించింది. మొత్తం 60 మంది వ్యక్తులు, సంస్థలు, నౌకలు తాజా ఆంక్షల పరిధిలోకి వచ్చినట్లు అమెరికా ట్రెజరీ వెల్లడించింది.
ఇక్కడే అసలు ప్రశ్న మొదలవుతోంది. ఆర్థిక ఆంక్షలతో ఇరాన్‌ను వెనక్కి తగ్గేలా చేయగలమా? లేక ఈ ఒత్తిడి మరింత ప్రతిఘటనకు దారితీస్తుందా? టెహ్రాన్ నుంచి వస్తున్న సంకేతాలు చూస్తే.. రెండో అవకాశమే ఎక్కువగా కనిపిస్తోంది.
త‌గ్గేదే లేదంటున్న ఇరాన్‌
అమెరికా ఆంక్షలపై ఇరాన్‌ పార్లమెంట్‌ స్పీకర్‌ మహ్మద్‌ బాఘర్‌ ఘలీబాఫ్‌ తీవ్రంగా స్పందించారు. అమెరికా బెదిరింపులను తాము పట్టించుకోవడం లేదని స్పష్టం చేశారు. ఇరాన్‌తో వాణిజ్యం చేస్తున్న దేశాలు కూడా వాషింగ్టన్‌ ఒత్తిడికి తలొగ్గడం లేదని ఆయన వ్యాఖ్యానించారు.
అంతేకాదు.. అమెరికా మరిన్ని దేశాలతో ఆర్థిక సంబంధాలను తెంచుకునే స్థితిలో లేదని ఘలీబాఫ్‌ పేర్కొన్నారు. అంటే ఇరాన్‌ ఒంటరిగా లేదని.. చైనా, రష్యా వంటి దేశాలతో ఉన్న సంబంధాలు తమకు ఆర్థికంగా, వ్యూహాత్మకంగా అండగా ఉన్నాయన్న సంకేతాన్ని టెహ్రాన్ ఇస్తోంది.
ఇరాన్‌ ఆర్థిక మంత్రి అలీ మదానిజాదే చేసిన వ్యాఖ్యలు పరిస్థితి ఎంత తీవ్రంగా మారిందో చెప్పకనే చెబుతున్నాయి. కొత్త ఆంక్షలను ఎదుర్కొనేందుకు తమ దేశం పూర్తిగా సిద్ధంగా ఉందని ఆయన ప్రకటించారు. అమెరికా ఆర్థిక దాడికి దిగితే.. ఇరాన్‌ వద్ద కూడా ప్రతిస్పందించేందుకు అవసరమైన మార్గాలు ఉన్నాయని హెచ్చరించారు.
అంటే.. ఆర్థిక ఆంక్షలకు సమాధానం ఆర్థిక రంగంలోనే ఉంటుందా? లేక సైనిక చర్యల రూపంలోకి మారుతుందా? అన్నదే ఇప్పుడు ప్రపంచ దేశాలను ఆందోళనకు గురిచేస్తున్న ప్రశ్న.
హర్ముజ్‌ జలసంధిపైనే ప్రపంచం చూపు
ఇరాన్‌ హెచ్చరికల్లో అత్యంత కీలకమైన అంశం ఇంధన మార్గాలు. ఇరాన్‌ మౌలిక సదుపాయాలను లక్ష్యంగా చేసుకుంటే అమెరికా ప్రయోజనాలు, కీలక ఇంధన రవాణా మార్గాలపై తీవ్ర ప్రతిస్పందన ఉంటుందని ఇరాన్‌ నుంచి హెచ్చరికలు వస్తున్నాయి. ముఖ్యంగా హర్ముజ్‌ జలసంధి ప్రపంచానికి అత్యంత కీలకం. గల్ఫ్‌ ప్రాంతం నుంచి భారీగా చమురు, ఇంధన ఉత్పత్తులు ప్రపంచ మార్కెట్లకు వెళ్లే మార్గాల్లో ఇది ప్రధానమైనది.
ఇక్కడ ఏ చిన్న అంతరాయం ఏర్పడినా దాని ప్రభావం కేవలం అమెరికా, ఇరాన్‌లకే పరిమితం కాదు. ప్రపంచవ్యాప్తంగా చమురు ధరలు పెరగొచ్చు. ఇంధన సరఫరా వ్యవస్థలు ఒత్తిడికి గురికావచ్చు. ఇప్పటికే భౌగోళిక, ఆర్థిక అనిశ్చితితో ఉన్న ప్రపంచ మార్కెట్లపై మరింత ప్రభావం పడే అవకాశం ఉంటుంది.
అందుకే ఇరాన్‌ చేసే ప్రతి కదలికను అమెరికాతో పాటు గల్ఫ్‌ దేశాలు, యూరప్‌, ఆసియా దేశాలు నిశితంగా గమనిస్తున్నాయి.
చైనా, రష్యాలే ఇరాన్‌కు అండగా ఉంటాయా?
అమెరికా ఆంక్షల ప్రభావాన్ని తగ్గించడంలో చైనా పాత్ర ఇరాన్‌కు కీలకంగా మారింది. ఇరాన్‌ చమురు వ్యాపారంలో చైనా ఇప్పటికే ముఖ్యమైన భాగస్వామిగా ఉంది. తాజా ఆంక్షల్లో చైనా ఆర్థిక సంస్థలను పెద్దగా లక్ష్యంగా చేసుకోకపోవడం కూడా ఆసక్తిని రేపుతోంది.
మరోవైపు రష్యాతో ఇరాన్‌కు ఉన్న వ్యూహాత్మక సంబంధాలు కూడా టెహ్రాన్‌కు కొంత బలాన్ని ఇస్తున్నాయి. అమెరికా ఆంక్షలను ఎదుర్కొనేందుకు ప్రత్యామ్నాయ వాణిజ్య మార్గాలు, డాలర్‌కు బయట లావాదేవీలు, ఇతర ఆర్థిక వ్యవస్థలతో సంబంధాలను ఇరాన్‌ ఉపయోగించుకునే ప్రయత్నం చేస్తోంది. అందుకే అమెరికా ఒకవైపు ఆంక్షలను పెంచుతుంటే.. ఇరాన్‌ మరోవైపు ప్రత్యామ్నాయ మార్గాలను వెతుకుతోంది.
ఆరు నెలలుగా ఉద్రిక్తత.. ముగింపు ఎక్కడ?
అమెరికా, ఇజ్రాయెల్‌ దాడులతో ఇరాన్‌-పశ్చిమ దేశాల మధ్య ఘర్షణ తీవ్రస్థాయికి చేరి దాదాపు ఆరు నెలలు అవుతోంది. ఇటీవలి కాలంలో పెద్దస్థాయి దాడులు కొంత తగ్గినప్పటికీ.. శాశ్వత పరిష్కారం మాత్రం కనిపించడం లేదు.
ఇరాన్‌ సైనిక సామర్థ్యానికి దెబ్బ తగిలినప్పటికీ.. క్షిపణులు, డ్రోన్లను ఉపయోగించే సామర్థ్యం ఇంకా ఆ దేశానికి ఉందన్న అంచనాలు ఉన్నాయి. దీంతో మరోసారి సైనిక ఘర్షణ చెలరేగే అవకాశం లేక‌పోలేదు. అమెరికా ఆంక్షలు పెంచుతుంది. ఇరాన్‌ ప్రతిఘటనకు సిద్ధమంటుంది. మధ్యలో దౌత్యపరమైన చర్చలు ఎప్పుడు మొదలవుతాయో స్పష్టత లేదు. ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో యుద్ధం ముగిసిందని చెప్పడం కూడా కష్టమే.
యుద్ధం ఇప్పట్లో ఆగదా?
ఇదే ఇప్పుడు అసలు ప్రశ్న. అమెరికా లక్ష్యం ఇరాన్‌ను ఆర్థికంగా బలహీనపరిచి చర్చల బాట పట్టించడం అయితే.. ఆంక్షలు మరింత పెరగడం వల్ల ఇరాన్‌ వెనక్కి తగ్గుతుందా? లేక తనపై ఒత్తిడి పెరుగుతున్న కొద్దీ మరింత దూకుడుగా వ్యవహరిస్తుందా?
ఇరాన్‌ మాత్రం ఇప్పటికే తన వద్ద ప్రతిస్పందించే సామర్థ్యం ఉందని హెచ్చరిస్తోంది. ముఖ్యంగా ఇంధన రవాణా మార్గాలను లక్ష్యంగా చేసుకునే అవకాశం గురించి వస్తున్న సంకేతాలు ప్రపంచానికి ఆందోళన కలిగిస్తున్నాయి. అమెరికా అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్‌ ట్రంప్‌ ప్రభుత్వం ఆర్థిక ఒత్తిడిని మరింత పెంచితే.. టెహ్రాన్ కూడా కౌంటర్‌ ఇవ్వడానికి సిద్ధమవుతున్న సంకేతాలు స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయి.
అందుకే ఇది కేవలం అమెరికా వర్సెస్‌ ఇరాన్‌ ఘర్షణగా చూడలేని పరిస్థితి. ఒకవేళ హర్ముజ్‌ జలసంధి, గల్ఫ్‌ చమురు సరఫరా మార్గాలు ఈ పోరులోకి వస్తే.. దాని ప్రభావం ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థపై పడే ప్రమాదం ఉంది.
