హిందూ సంప్రదాయంలో నవగ్రహాలకు అత్యంత విశిష్టమైన స్థానం ఉంది. జ్యోతిష్యం ప్రకారం మన పూర్వకర్మల ఫలితాలు ఎప్పుడు, ఎలా అనుభవంలోకి వస్తాయో సూచించే కాలసూచకాలుగా గ్రహాలను భావించారు. అందుకే నవగ్రహ ఆరాధన అనేది దైవానుగ్రహాన్ని కోరుతూ మనసును శుద్ధి చేసుకోవడానికి చేసే ఉపాసన.
సూర్యుడు ఆత్మకు, చంద్రుడు మనస్సుకు, కుజుడు ధైర్యానికి, బుధుడు బుద్ధికి, గురుడు జ్ఞానానికి, శుక్రుడు ఐశ్వర్యానికి, శని కర్మఫలానికి, రాహు-కేతువులు జీవితంలోని అనూహ్య మార్పులకు ప్రతీకలుగా భావిస్తారు. ఈ తొమ్మిది గ్రహాల అనుగ్రహం కోసం భక్తులు నవగ్రహ మండపంలో ప్రదక్షిణలు చేస్తారు.
అయితే నవగ్రహ ప్రదక్షిణలు చేసే ముందు కొన్ని నియమాలు పాటించడం శ్రేయస్కరం అని పండితులు చెబుతున్నారు. ఉదయం స్నానం చేసి పరిశుభ్రమైన వస్త్రాలు ధరించి, ప్రశాంతమైన మనసుతో ఆలయంలోకి ప్రవేశించాలి. ముందుగా ఆలయంలోని ప్రధాన దైవాన్ని దర్శించుకోవాలి. ఎందుకంటే ప్రతి ఆలయంలో ప్రధాన దేవతే ఆ ఆలయానికి అధిష్ఠాన దేవత. ఆ తర్వాత మాత్రమే నవగ్రహాల వద్దకు వెళ్లడం ఆగమ సంప్రదాయానికి అనుగుణంగా భావిస్తారు.
నవగ్రహ మండపంలోకి వెళ్లిన తర్వాత చేతులతో విగ్రహాలను తాకకుండా, వినయంతో నమస్కరించాలి. చాలా ఆలయాల్లో సూర్యభగవానుడిని కేంద్రంగా ఉంచి మిగిలిన గ్రహాలు చుట్టూ ఉంటాయి. సాధారణంగా ప్రదక్షిణలు కుడివైపుగా, అంటే సవ్యదిశలో చేస్తారు. అయితే ఎన్ని ప్రదక్షిణలు చేయాలి అనే విషయంలో అన్ని ఆలయాల్లో ఒకే విధమైన నియమం లేదని కొన్ని ఆలయాల్లో మూడు, కొన్ని చోట్ల ఐదు, మరికొన్ని చోట్ల తొమ్మిది ప్రదక్షిణలు చేయాలని సూచిస్తారు.
అందువల్ల తాము దర్శించే ఆలయంలోని అర్చకుల సూచనను అనుసరించడమే ఉత్తమం. మరికొన్ని ప్రాంతాల్లో రాహు, కేతువులకు ప్రత్యేకంగా రెండు అపసవ్య ప్రదక్షిణలు చేసే ఆచారం కూడా కనిపిస్తుంది. అయితే ఇది సర్వత్రా అమలులో ఉన్న శాస్త్ర నియమం కాదు. ప్రాంతీయ ఆగమ సంప్రదాయాన్ని బట్టి మారుతూ ఉంటుంది. అందుకే ఒక ఆలయంలో చేసే విధానాన్ని మరో ఆలయానికి వర్తింపజేయకూడదు.
ఇక ప్రదక్షిణలు చేసే సమయంలో అనవసరంగా మాట్లాడకుండా, 'ఓం నవగ్రహ దేవతాభ్యో నమః' అని జపించడం లేదా నవగ్రహ స్తోత్రాన్ని పఠించడం శ్రేయస్కరం. భక్తి, ఏకాగ్రతతో చేసిన ఒక్క ప్రదక్షిణ కూడా గొప్ప ఫలితాన్నిస్తుందని ఆధ్యాత్మిక పండితులు చెబుతారు.
మరో ముఖ్యమైన విషయం... ప్రదక్షిణలు పూర్తయిన వెంటనే వెనుదిరిగి వెళ్లకుండా, సాధ్యమైనంత వరకు నవగ్రహాల వైపు గౌరవభావంతో చూస్తూ నెమ్మదిగా బయటకు రావడం అనేక ఆలయాల్లో కనిపించే సంప్రదాయం. ఇది దేవతల పట్ల వినయానికి ప్రతీక.
అదేవిధంగా ప్రదక్షిణల అనంతరం కాళ్లు తప్పనిసరిగా కడుక్కోవాలని ధర్మశాస్త్రాల్లో ప్రత్యేకంగా చెప్పలేదు. అయితే శనిదేవునికి తైలాభిషేకం జరిగే ప్రాంతాల్లో నేల జిడ్డుగా ఉండే అవకాశం ఉంటుంది. అలాంటి సందర్భాల్లో పరిశుభ్రత కోసం కాళ్లు శుభ్రం చేసుకోవడం మంచిది.
చివరిగా గుర్తుంచుకోవాల్సిన విషయం ఏమిటంటే.. నవగ్రహ ప్రదక్షిణలు అనేవి యాంత్రికంగా చేసే ఆచారం కాదు. భక్తి, వినయం, సత్కర్మలు, దైవ విశ్వాసం కలిసినప్పుడే వాటి ఆధ్యాత్మిక విలువ పెరుగుతుంది. గ్రహాలను కాదు... గ్రహాలకు అధిపతియైన పరమాత్మను స్మరిస్తూ చేసిన ప్రార్థనే నిజమైన నవగ్రహ ఆరాధన. అదే మనిషికి మానసిక ప్రశాంతతను, ధైర్యాన్ని, సానుకూల ఆలోచనలను ప్రసాదిస్తుందని సనాతన ధర్మం బోధిస్తోంది.
గమనిక: ఇక్కడ అందించిన వివరాలు కేవలం సాంప్రదాయ పురాణ విశ్వాసాలు మరియు ఆధ్యాత్మిక భావనల ఆధారంగా ఇవ్వబడ్డాయి. వీటిని కేవలం మతపరమైన విశ్వాసాల కోణంలోనే చూడాలి. వ్యక్తిగత నిర్ణయాలు తీసుకునే ముందు సంబంధిత రంగ నిపుణులను సంప్రదించడం మంచిది.
