మనిషి ఏది తింటాడో అది కేవలం శరీరాన్ని మాత్రమే పోషించదు.. అతని మనస్సు స్వభావాన్ని కూడా ప్రభావితం చేస్తుందని భారతీయ వేదాంత సంప్రదాయం భావిస్తుంది. అందుకే ఆహారాన్ని కేవలం రుచి కోసం కాకుండా.. అది మనలో ఎలాంటి భావాలను, ఎలాంటి ఆలోచనలను పెంపొందిస్తుందనే దృష్టితో చూడాలని శాస్త్రాలు సూచిస్తాయి.
సనాతన ధర్మంలో ప్రకృతి మూడు గుణాలుగా వ్యక్తమవుతుందని భగవద్గీత వివరిస్తుంది. అవే సత్త్వం, రజస్సు, తమస్సు. సత్త్వం అంటే జ్ఞానం, ప్రశాంతత, పవిత్రత, వివేకం వైపు నడిపించే స్వభావం. రజస్సు అంటే కోరిక, చంచలత్వం, ఆవేశం, కర్మఫలంపై ఆసక్తి. తమస్సు అంటే అజ్ఞానం, మోహం, అలసత్వం, నిర్లక్ష్యం, వివేకాన్ని కప్పివేసే స్వభావం.
ఈ మూడు గుణాలు మనిషి ఆహారంలోనూ ప్రతిబింబిస్తాయని భగవద్గీత పదిహేడో అధ్యాయం చెబుతుంది. ఆయుష్షును, ఆరోగ్యాన్ని, బలాన్ని, సుఖాన్ని, సంతృప్తిని పెంచే.. తాజా, శుద్ధమైన, మనస్సుకు హితమైన ఆహారాన్ని సాత్త్విక ఆహారంగా శ్రీకృష్ణుడు పేర్కొంటాడు. అతిగా కారం, పులుపు, ఉప్పు, వేడి, ఘాటు కలిగించే ఆహారం రాజసిక స్వభావాన్ని పెంచేదిగా చెబుతాడు. చాలాకాలం నిల్వ ఉండి పాతబడినది, రుచిలేనిది, కుళ్లినది, అపవిత్రమైనది, తినడానికి అనుచితమైనది తామసిక ఆహారంగా వివరిస్తాడు.
ఇక్కడే మాంసాహారం విషయంలో ఒక ముఖ్యమైన విషయాన్ని అర్థం చేసుకోవాలి. భగవద్గీతలో మాంసం తినడం అంటే తామసిక ఆహారం అని నేరుగా నిర్వచించలేదు. కాబట్టి మాంసాహారం తినే ప్రతి వ్యక్తిలో తామస గుణమే ఎక్కువగా ఉంటుంది అని చెప్పడం గీత బోధనను అతిగా సరళీకరించినట్టే అవుతుంది.
అయితే వేదాంత దృష్టిలో విషయం అంతటితో ముగియదు. ఆహారం యొక్క స్వభావంతో పాటు.. దాని వెనుక ఉన్న జీవహింస, మనిషి యొక్క ఆలోచనా విధానం, ఆహారంపై ఉన్న ఆసక్తి, తినే విధానం, పరిమాణం, శుద్ధి వంటి అంశాలు కూడా ఆధ్యాత్మిక జీవితంలో ప్రాధాన్యం పొందుతాయి. అహింసను ఉన్నతమైన ధర్మంగా భావించే భారతీయ సాధనా సంప్రదాయాల్లో సర్వజీవుల పట్ల దయను పెంపొందించుకోవాలని పదేపదే బోధించారు.
మహాభారతంలోని అనుశాసన పర్వంలో కూడా భీష్ముడు మాంసాహారాన్ని విడిచిపెట్టడం, జీవహింసను నివారించడం, కరుణను పెంపొందించుకోవడం వంటి విషయాలను ధర్మంతో అనుసంధానిస్తూ వివరిస్తాడు. అంటే మనం ఏం తింటున్నాం అనేది కాకుండా.. మనలో ఎలాంటి చైతన్యాన్ని పెంచుకుంటున్నాం అనేది ముఖ్యం.. ఇక మనస్సు ప్రశాంతంగా ఉంటేనే ధ్యానం లోతుగా సాగుతుంది. మనస్సు చంచలంగా ఉంటే ఏకాగ్రత కష్టమవుతుంది.
మనస్సు అజ్ఞానం, మోహం, అలసత్వంతో కప్పబడితే ఆత్మవిచారణకు కూడా ఆటంకం ఏర్పడుతుంది. అందుకే ఆధ్యాత్మిక సాధనలో ఉన్నవారు సాధారణంగా సాత్త్వికమైన, తేలికైన, శుద్ధమైన ఆహారానికి ప్రాధాన్యం ఇస్తారు. దీనిని మరో విధంగా అర్థం చేసుకోవచ్చు. సాత్త్విక ఆహారం తింటే మనిషి వెంటనే జ్ఞాని అయిపోడు. అలాగే మాంసాహారం తిన్నంత మాత్రాన ఎవరూ వెంటనే తామసికులైపోరు. గుణాలు ఒక్క ఆహారంతోనే నిర్ణయించబడవు. మన ఆలోచనలు, అలవాట్లు, కర్మలు, పరిసరాలు, కోరికలు, జీవన విధానం.. ఇవన్నీ కలిసి మన స్వభావాన్ని నిర్మిస్తాయి.
అందుకే ఆధ్యాత్మిక దృష్టిలో ఆహారం ఒక సాధనం. శరీరాన్ని నిలబెట్టడానికి అవసరమైన ఆహారం.. మనస్సును భారంగా కాకుండా, సాధనకు అనుకూలంగా ఉంచే విధంగా ఉండాలని వేదాంతం సూచిస్తుంది. అందుకే మాంసాహారం తింటున్నామా లేదా అన్నదానికంటే, మనలో సత్త్వం పెరుగుతోందా.. రజస్సు పెరుగుతోందా.. తమస్సు పెరుగుతోందా అన్నదే ఆధ్యాత్మికంగా ముఖ్యమైన విషయం.
మన ఆహారం మనలో దయను, నియమాన్ని, ప్రశాంతతను, వివేకాన్ని పెంచితే అది సాధనకు తోడ్పడుతుంది. కోరిక, అసహనం, అజ్ఞానం, నిర్లక్ష్యం పెరిగే జీవనశైలి మాత్రం మనస్సును బంధిస్తుంది. అందుకే ఆహారాన్ని ఆత్మశుద్ధికి ఒక సాధనంగా చూడటమే వేదాంత దృష్టి. శరీరానికి ఆహారం ఎంత అవసరమో.. మనస్సుకు సాత్త్వికత అంతే అవసరం. ఆ సాత్త్వికత వైపు మన జీవన విధానాన్ని మలచుకోవడమే ఆధ్యాత్మిక ప్రయాణంలో అసలు ఉద్దేశం..
గమనిక: ఇక్కడ అందించిన వివరాలు కేవలం సాంప్రదాయ పురాణ విశ్వాసాలు మరియు ఆధ్యాత్మిక భావనల ఆధారంగా ఇవ్వబడ్డాయి. వీటిని కేవలం మతపరమైన విశ్వాసాల కోణంలోనే చూడాలి. వ్యక్తిగత నిర్ణయాలు తీసుకునే ముందు సంబంధిత రంగ నిపుణులను సంప్రదించడం మంచిది.
