పొలాల్లో ఎండుతున్న పంటలు.. పశువులకు అందని నీళ్లు..
రోజుకు రూ.3 వేలతో ట్యాంకర్‌ నీరు!
దేశాన్ని కుదిపేస్తున్న కరువు
ఓ సమీక్షా సమావేశంలో డ్రై ఫ్రూట్స్‌
మహారాష్ట్ర ఘటనతో షాకైన దేశం
ఒకవైపు చుక్క నీటి కోసం ఎదురుచూస్తున్న రైతులు.. మరోవైపు ఎండిపోతున్న పంటలు.. ఇంకోవైపు పశువులకు మేత, నీళ్లు సమకూర్చలేక సతమతమవుతున్న అన్నదాతలు. ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో రైతులకు భరోసా కల్పించాల్సిన ప్రజాప్రతినిధులు కరువు పరిస్థితులపై సమీక్ష నిర్వహించారు. ఇంతవరకు బాగానే ఉంది. కానీ ఆ సమావేశంలో వారి ముందు ఉన్న ప్లేట్లలో జీడిపప్పు, బాదం కనిపించడంతో వివాదం మొదలైంది.
మహారాష్ట్రలోని నాందేడ్‌లో జరిగిన ఈ సమావేశానికి సంబంధించిన వీడియో వైరల్‌గా మారడంతో ప్రజాప్రతినిధుల తీరుపై విమర్శలు వెల్లువెత్తుతున్నాయి. రైతులు తమ పంటలను ఎలా కాపాడుకోవాలో తెలియక ఆందోళన చెందుతుంటే, సమీక్షా సమావేశంలో ఇలాంటి దృశ్యాలు కనిపించడం ప్రజల్లో అసహనానికి కారణమవుతోంది.
అయితే, ప్లేట్లలో డ్రై ఫ్రూట్స్‌ ఉండటమే కరువు సమస్యపై ప్రభుత్వాల నిర్లక్ష్యానికి పూర్తి సాక్ష్యం కాదు. కానీ కరువు సమీక్షలు కేవలం సమావేశాలకే పరిమితం కాకుండా, క్షేత్రస్థాయిలో రైతులకు ఎంత ఉపశమనం కలిగిస్తున్నాయన్న ప్రశ్న మాత్రం అత్యంత కీలకం. ఎందుకంటే రైతులకు కావాల్సింది అధికారిక ప్రకటనలు కాదు.. పొలాలకు నీళ్లు, పశువులకు మేత, కుటుంబాలకు భరోసా!
1972 కరువు మళ్లీ వస్తుందా?
దేశవ్యాప్తంగా తీవ్ర కరువు పరిస్థితులు కనిపిస్తున్నాయి. దక్షిణ భారతదేశంతో పాటు మహారాష్ట్రలో దారుణమైన కరువు తప్పదా అనే హెచ్చరికలు వస్తున్నాయి. ప్రత్యేకించి మహారాష్ట్రలోని 358 తాలూకాల్లో 265 తాలూకాలను కరువు ప్రభావిత ప్రాంతాలుగా ప్రకటించారు. సాధారణం కంటే తక్కువ వర్షపాతం, వర్షాల మధ్య సుదీర్ఘ విరామాలు వ్యవసాయ రంగాన్ని దెబ్బతీశాయి. ముఖ్యంగా మరాఠ్వాడా, విదర్భ ప్రాంతాల్లో పరిస్థితులు ఆందోళనకరంగా మారాయి.
1972లో మహారాష్ట్ర ఎదుర్కొన్న మహా కరువు ఆ రాష్ట్ర చరిత్రలోనే అత్యంత తీవ్రమైన సంక్షోభాల్లో ఒకటి. ప్రస్తుత పరిస్థితులు కూడా అదే స్థాయిలో ఆందోళన కలిగిస్తున్నాయన్న హెచ్చరికలు వెలువడుతున్నాయి. ఈ ఏడాది కరువు 1972 నాటి పరిస్థితులను మించవచ్చన్న ఆందోళనను ముఖ్యమంత్రి దేవేంద్ర ఫడ్నవీస్‌ సైతం వ్యక్తం చేయడం మరింత టెన్షన్ పెడుతోంది.
దక్షిణం మొత్తం కరువేనా..?
ఇది ఒక్క మహారాష్ట్రకే పరిమితమైన పరిస్థితి కాదు. తెలంగాణ, కర్నాటక, కేరళలో కూడా దాదాపు ఇదే పరిస్థితి కనిపిస్తోంది. ఇదే విషయమై ఆయా రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు ఇప్పటికే చర్యలు చేపడుతున్నాయి కూడా. వర్షాలు తగ్గితే పంట దిగుబడులు పడిపోవడం సహజం. కానీ ఈసారి రైతులను వెంటాడుతున్న ముప్పు అంతకంటే తీవ్రమైనది. ఏళ్ల తరబడి పెంచుకున్న పండ్ల తోటలు ఎండిపోతే, రైతులు ఒక్క సీజన్‌ ఆదాయాన్నే కాదు.. భవిష్యత్తులో వచ్చే ఆదాయాన్నీ కోల్పోయే ప్రమాదం ఉంది.
కరువు అంటే కేవలం వర్షాలు కురవకపోవడం కాదు. అది రైతు కుటుంబ ఆదాయాన్ని, గ్రామీణ ఉపాధిని, పశుసంపదను, ఆహార సరఫరాను దెబ్బతీసే సంక్షోభం. దీన్ని ముందుగానే గుర్తించి చర్యలు తీసుకోకపోతే, నష్టం అనేక రంగాలకు విస్తరిస్తుంది.
పండ్ల తోటలు ఎండితే.. రైతు భవిష్యత్తే ప్రశ్నార్థకం!
మహారాష్ట్రలో ద్రాక్ష, మామిడి, దానిమ్మ, అరటి, నారింజ వంటి పండ్ల సాగు కీలకమైనది. అయితే నీటి కొరతతో ఈ తోటల మనుగడే ప్రశ్నార్థకంగా మారుతోంది. నాసిక్‌ ప్రాంతంలో ద్రాక్ష తీగలు ఎండిపోతున్నాయన్న వార్తలు రైతుల ఆందోళనను మరింత పెంచుతున్నాయి.
సాధారణ పంట దెబ్బతింటే రైతు మరో సీజన్‌లో తిరిగి సాగు చేసుకునే అవకాశం ఉంటుంది. కానీ పండ్ల తోటల్లో చెట్లు, తీగలు పూర్తిగా నాశనమైతే పరిస్థితి భిన్నంగా ఉంటుంది. కొత్త మొక్కలు పెరిగి వాణిజ్యపరంగా దిగుబడి ఇచ్చే స్థాయికి చేరడానికి ఏళ్ల సమయం పడుతుంది.
ద్రాక్ష తీగలు పూర్తిగా ఎండిపోతే కొత్త మొక్కల నుంచి వాణిజ్య దిగుబడులు రావడానికి కనీసం నాలుగేళ్లు పట్టవచ్చని మహారాష్ట్ర ద్రాక్ష రైతుల సంఘం చెబుతోంది. ఒక్కో ఎకరానికి ఒక సీజన్‌లోనే రూ.50 వేల నుంచి రూ.60 వేల వరకు పెట్టుబడి పెట్టే రైతులకు ఇలాంటి నష్టం ఎంతటి భారమో అర్థం చేసుకోవచ్చు.
తోటలు ఎండిపోతే రైతు ఆదాయం దెబ్బతింటుంది. పండ్ల సరఫరా తగ్గే ప్రమాదం ఉంటుంది. మార్కెట్‌లో ధరలపై ప్రభావం పడవచ్చు. ఎగుమతులపైనా ప్రతికూల ప్రభావం కనిపించవచ్చు. అందుకే పండ్ల తోటలను కాపాడుకోవడం రైతుల సమస్య మాత్రమే కాదు.. వ్యవసాయ ఆర్థిక వ్యవస్థకు సంబంధించిన అంశం కూడా.
రోజుకు రూ.3 వేలతో నీళ్లు కొనాల్సిన దుస్థితి!
కరువు తీవ్రతను అర్థం చేసుకోవాలంటే రైతుల రోజువారీ జీవితాలను చూస్తే చాలు. ఛత్రపతి శంభాజీనగర్‌ ప్రాంతంలోని రైతులు.. బావులు ఎండిపోవడంతో ట్యాంకర్ల నీటి కోసం రోజుకు సుమారు రూ.3 వేలు ఖర్చు చేస్తున్నట్లు చెబుతున్నారు. ఇప్పటికే పత్తి, మొక్కజొన్న పంటలను కోల్పోయిన ఆయన, మిగిలిన పంటతో పాటు కుటుంబ అవసరాలు, పశువుల కోసం నీటిని కొనుగోలు చేయాల్సి వస్తోంది.
పంట చేతికొస్తుందో లేదో తెలియని రైతు, ఆదాయం లేకపోయినా రోజూ వేల రూపాయలు ఖర్చు చేసి నీళ్లు కొనాల్సి వస్తోంది. సాగు కోసం పెట్టిన పెట్టుబడికి తోడు నీటి ఖర్చు భారమవుతోంది. పశువులను పోషించడం కూడా సవాలుగా మారుతోంది. తెలంగాణలోని చాలా ప్రాంతాల్లో కూడా ఇదే పరిస్థితి కనిపిస్తోంది.
ఇది కేవలం నీటి కొరత కాదు. గ్రామీణ కుటుంబాల ఆర్థిక పరిస్థితిని క్రమంగా కుంగదీసే సంక్షోభం. రైతు తన పంటను కాపాడుకోవాలా? కుటుంబానికి తాగునీరు సమకూర్చుకోవాలా? పశువులను పోషించుకోవాలా? ఈ ప్రశ్నలకు సమాధానం దొరకని పరిస్థితి ఏర్పడితే, వ్యవసాయంపై ఆధారపడిన కుటుంబాలు మరింత అప్పుల ఊబిలోకి కూరుకుపోయే ప్రమాదం ఉంది.
ప్రభుత్వ ప్రకటనలు సరిపోవు.. క్షేత్రస్థాయిలో చర్యలేవి?
కరువు ఉపశమనానికి ప్రభుత్వాలు చేస్తున్న ప్రకటనలు ఏ మాత్రం సరిపోవడం లేదు. ఇది వాస్తవం. ఈ చర్యలు అవసరమే. అయితే రైతులకు సాయం అందే వేగం, దాని పరిధి, వాస్తవంగా క్షేత్రస్థాయిలో కలుగుతున్న ప్రయోజనం మరింత ముఖ్యం. నష్టాల అంచనాలు, నిధుల కోసం విజ్ఞప్తులు, సమీక్షా సమావేశాలు ఒకవైపు సాగుతుంటే.. మరోవైపు రైతు తన పంటను కాపాడుకోవడానికి నీళ్లు కొనుగోలు చేయాల్సి వస్తే, ఉపశమన చర్యలు ఎంత త్వరగా అందుతున్నాయన్న ప్రశ్న రాక తప్పదు.
ప్రభుత్వాలు తక్షణమే తాగునీటి సరఫరాను మెరుగుపరచాలి. పశువులకు మేత, నీటి వసతి కల్పించాలి. తీవ్రంగా నష్టపోయిన రైతులను గుర్తించి పారదర్శకంగా పరిహారం అందించాలి. పండ్ల తోటలను కాపాడేందుకు అవసరమైన నీటి నిర్వహణ చర్యలు చేపట్టాలి. కరువు ప్రభావిత గ్రామాల్లో పరిస్థితులను నిరంతరం పర్యవేక్షించాలి.
కేంద్రం, రాష్ట్రం మధ్య నిధులు, బాధ్యతల విషయంలో సమన్వయం ఎంత ముఖ్యమో.. రైతుకు సాయం అందడంలో జాప్యం జరగకుండా చూడటం కూడా అంతే ముఖ్యం.
కరువు ప్రకృతి వైపరీత్యం.. నష్టం తగ్గించడం పాలకుల బాధ్యత!
వర్షాలు మన చేతుల్లో ఉండకపోవచ్చు. కానీ వర్షాభావం వచ్చినప్పుడు ప్రజలను ఎలా ఆదుకోవాలి? నీటిని ఎలా నిర్వహించాలి? పంట నష్టాన్ని ఎలా తగ్గించాలి? పశువులను ఎలా కాపాడాలి? అనే అంశాలపై ముందస్తు ప్రణాళికలు రూపొందించడం ప్రభుత్వాల బాధ్యత.
వర్షాలు విఫలమైన తర్వాతే స్పందిస్తే నష్టం పెరిగే ప్రమాదం ఉంది. భూగర్భ జలాల సంరక్షణ, చెరువుల పునరుద్ధరణ, వర్షపు నీటి నిల్వ, సూక్ష్మ సేద్యం, పంటలకు అనుగుణమైన నీటి వినియోగం వంటి దీర్ఘకాలిక చర్యలు కరువు ప్రభావాన్ని తగ్గించడంలో కీలకం. రైతులకు వాతావరణ హెచ్చరికలు, నీటి లభ్యతపై సమాచారం, ప్రత్యామ్నాయ పంటలపై మార్గదర్శకత్వం కూడా అవసరం.
ఇదే సమయంలో ప్రజలు కూడా నీటి విలువను గుర్తించాలి. వ్యవసాయానికి, తాగునీటికి అవసరమైన వనరులను వృథా చేయకుండా వినియోగించాలి. నీటి సంరక్షణను వ్యక్తిగత బాధ్యతగా మాత్రమే కాకుండా, సమాజం మొత్తం పాటించాల్సిన అవసరంగా చూడాలి.
నాందేడ్‌ సమావేశంలో డ్రై ఫ్రూట్స్‌ కనిపించాయన్న ఘటన ఇప్పుడు చర్చకు కారణమై ఉండొచ్చు. కానీ ఆ చర్చ అక్కడితో ఆగిపోకూడదు. సమావేశాల్లో ఏమి వడ్డించారన్న దానికంటే, కరువు సమీక్షల తర్వాత రైతులకు ఏమి అందిందన్నది ముఖ్యం.
రైతు పొలంలో పంట ఎండిపోతే అది ఒక్క రైతు నష్టం మాత్రమే కాదు. గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థకు, ఆహార భద్రతకు, దేశ ఆర్థిక స్థిరత్వానికి కూడా ముప్పు. కరువు తీవ్రత పెరిగిన తర్వాత స్పందించడం కంటే, సంక్షోభం ముదరకముందే చర్యలు తీసుకోవడం మేలు.
