భూములను ఎలాగైనా మింగేస్తామంటున్న ముఠాలు?
రూ.55వేల కోట్ల భూమిపై మళ్లీ గురి!
సుప్రీం తీర్పునకు ముఠాల ఎత్తుగడ!
మియాపూర్ భూములు మింగేసేందుకు మళ్లీ కుట్ర?
సుమారు రూ.55వేల కోట్ల ఆస్తిపై దశాబ్దాలుగా జాప్యం
34ఏళ్ల పాటు కోర్టుల్లోనే నలిగించిన మధ్యవర్తి వ్యవస్థ..
బ్రోకరిజం చేసి వందల కోట్లు సంపాదించిన ఆంధ్రాబ్యాచ్
అట్లూరి సుబ్బారావుతో పాటు అనేక మంది వ్యక్తులు, బిల్డర్ల వద్ద డబ్బులు వసూలు చేసినట్లు ఆరోపణలు
భూమి దక్కడం ప్రభుత్వ విజయమేనా?
ఇన్నాళ్లూ ఏం చేశారు? జాప్యానికి అసలు కారకులు ఎవరు?
సుప్రీంకోర్టులో రివ్యూ పిటిషన్ వేసి మళ్లీ ఆపే ప్రయత్నంలో ముఠా..
ప్రభుత్వం స్వాధీనం చేసుకోకుంటే ఆవిరవడం ఖాయంటున్న పరిశీలకులు
సుప్రీంకోర్టు ఆర్డర్‌పై ‘స్వేచ్ఛ’ న్యూస్ విశ్లేషణాత్మక కథనం..
దేవేందర్ రెడ్డి చింతకుంట్ల,
స్వేచ్ఛ చైర్మన్
హైదరాబాద్‌ నగర శివార్లలోని మియాపూర్ భూముల వ్యవహారం మరోసారి రాష్ట్రవ్యాప్తంగా చర్చనీయాంశంగా మారింది. శేరిలింగంపల్లి మండలం మియాపూర్ గ్రామ పరిధిలోని సర్వే నంబర్లు 100, 101లో ఉన్న 550 ఎకరాల 39 గుంటల భూమిపై తెలంగాణ ప్రభుత్వానికే యాజమాన్య హక్కులు ఉన్నాయని సుప్రీంకోర్టు స్పష్టం చేసింది. బండారి రామచందర్‌ తదితరులు వర్సెస్‌ మైత్రి కోఆపరేటివ్‌ హౌసింగ్‌ సొసైటీ తదితరుల మధ్య సాగిన సివిల్‌ అప్పీళ్లను అక్టోబర్‌ 29, 2026న కొట్టివేస్తూ, 2003లో ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌ హైకోర్టు ఇచ్చిన తీర్పును సమర్థించింది. ఈ భూమి విలువ సుమారు రూ.55,000 కోట్లుగా అంచనా వేస్తున్నారు.
అయితే, ఈ తీర్పును కేవలం ప్రభుత్వానికి దక్కిన విజయంగా మాత్రమే చూడాలా? లేక ప్రభుత్వ ఆస్తుల సంరక్షణలో దశాబ్దాలపాటు కొనసాగిన నిర్లక్ష్యాన్ని కూడా ప్రశ్నించాలా? అనేదే ఇప్పుడు కీలకమైన ప్రశ్నగా మారింది. ప్రభుత్వ భూమిపై ప్రైవేటు వ్యక్తులు, సంస్థలు హక్కులు కోరుతూ వివిధ న్యాయస్థానాలను ఆశ్రయించిన సమయంలో రెవెన్యూ యంత్రాంగం ఏం చేసింది? భూమి చరిత్ర, రికార్డులు అందుబాటులో ఉన్నప్పటికీ వివాదం ఇంతకాలం ఎందుకు కొనసాగింది? తీర్పు వెలువడిన తర్వాత భూమిని వాస్తవంగా స్వాధీనం చేసుకునేందుకు ప్రభుత్వం ఎలాంటి చర్యలు చేపట్టనుంది? ఈ ప్రశ్నలకు సమాధానాలు రావాల్సి ఉంది.
1992లో మొదలైన వివాదం.. 2003లో హైకోర్టు తీర్పు!
మియాపూర్ భూములపై న్యాయపోరాటం 1992లో ప్రారంభమైంది. వివిధ రిట్‌ పిటిషన్లు, ల్యాండ్‌ గ్రాబింగ్‌ కేసుల ద్వారా ఈ వివాదం హైకోర్టు, ప్రత్యేక న్యాయస్థానాల వరకు వెళ్లింది. 2003 ఏప్రిల్‌ 16న ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌ హైకోర్టు ఇచ్చిన ఉమ్మడి తీర్పులో వివాదాస్పద భూములపై ప్రభుత్వ హక్కును సమర్థించింది. ఆ తీర్పును సవాలు చేస్తూ బండారి రామచందర్‌ తదితరులు 2013లో సుప్రీంకోర్టును ఆశ్రయించారు. సివిల్‌ అప్పీల్‌ నంబర్‌ 10699/2013తోపాటు అనేక అనుబంధ అప్పీళ్లు దాఖలయ్యాయి.
దీర్ఘకాల విచారణ అనంతరం జస్టిస్‌ ఎం.ఎం. సుందరేశ్‌, జస్టిస్‌ సతీష్‌ చంద్ర శర్మలతో కూడిన ధర్మాసనం అప్పీళ్లను కొట్టివేసింది. ప్రైవేటు హక్కుల వాదనలకు చట్టబద్ధమైన ఆధారాలు లేవని, ప్రభుత్వ రికార్డుల్లో జరిగిన అక్రమ నమోదులు యాజమాన్య హక్కులను కల్పించలేవని స్పష్టం చేసింది. అయితే, ఈ కేసులో వివిధ దశల్లో జరిగిన న్యాయప్రక్రియను పరిగణనలోకి తీసుకుంటే, 1992 నుంచి 2026 వరకు సాగిన మొత్తం కాలాన్ని ఒకే రకమైన విచారణగా చూడలేం. అయినప్పటికీ ప్రభుత్వ భూమి రక్షణలో వ్యవస్థాగత బాధ్యతపై ప్రశ్నలు మాత్రం మిగిలే ఉన్నాయి.
1912 రికార్డులే కీలకం.. పైగా హక్కులతో యాజమాన్యం రాదు!
మియాపూర్‌లోని ఈ భూములు 1912 నాటి సర్వే రికార్డుల్లో సర్కారీ పోరంబోకు భూములుగా నమోదయ్యాయని న్యాయస్థానం పరిశీలించింది. నాటి నిజాం పాలనలోని పైగా, జాగీరు హక్కులను ఆధారంగా చేసుకుని కొందరు వారసులు యాజమాన్య హక్కులు కోరారు. అయితే, పైగా లేదా జాగీరు హక్కులు ఉన్నంత మాత్రాన భూమిపై సంపూర్ణ యాజమాన్యం లభించదని సుప్రీంకోర్టు స్పష్టం చేసింది.
1949లో జాగీర్ల రద్దు తర్వాత సంబంధిత భూములపై ప్రభుత్వ హక్కులు అమల్లోకి వచ్చాయని, అర్హులైన పూర్వపు హక్కుదారులకు చట్టప్రకారం పరిహారం చెల్లింపులు జరిగితే వాటి ఆధారంగా తిరిగి భూమిపై యాజమాన్యాన్ని కోరలేరని ధర్మాసనం పేర్కొంది. 1950ల నాటి పహాణీల్లో వ్యక్తుల పేర్లు నమోదైనప్పటికీ, వాటికి మద్దతుగా చట్టబద్ధమైన బదిలీ లేదా మ్యుటేషన్‌ ఉత్తర్వులు లేనప్పుడు ఆ నమోదులకు హక్కుల పరంగా విలువ ఉండదని తేల్చింది.
ప్రభుత్వ రికార్డుల్లో అక్రమంగా పేర్లు చేర్చిన వ్యవహారంలో కొందరు వ్యక్తులు, రెవెన్యూ అధికారుల మధ్య కుమ్మక్కు జరిగిందన్న అంశాన్ని కూడా ధర్మాసనం తీవ్రంగా పరిగణించింది. ఈ నేపథ్యంలో భూమిపై హక్కులు కోరినవారి వాదనలను తిరస్కరించింది. సుప్రీంకోర్టు తీర్పుతో ప్రైవేటు హక్కుల వివాదంపై కీలకమైన న్యాయ స్పష్టత వచ్చినప్పటికీ, భూమిని క్షేత్రస్థాయిలో ప్రభుత్వ ఆధీనంలోకి తీసుకోవడం తదుపరి అత్యంత కీలకమైన చర్యగా మారింది.
34 ఏళ్లపాటు ప్రభుత్వ యంత్రాంగం ఏం చేసింది?
ప్రభుత్వ భూముల పరిరక్షణ రెవెన్యూ యంత్రాంగం ప్రధాన బాధ్యత. భూమి వర్గీకరణ, పహాణీలు, మ్యుటేషన్‌ రికార్డులు, పాత సర్వే పత్రాలు, జాగీరు రద్దు చట్టాలకు సంబంధించిన ఆధారాలు పరిశీలించి, ప్రభుత్వ ఆస్తులపై హక్కుల పరిరక్షణకు అవసరమైన చర్యలు తీసుకోవాల్సి ఉంటుంది. అలాంటిది, హైదరాబాద్‌ నగర విస్తరణలో అత్యంత విలువైన ప్రాంతంగా మారిన మియాపూర్‌లోని వందల ఎకరాల భూమిపై దశాబ్దాలపాటు వివాదం కొనసాగడం పరిపాలనా వ్యవస్థ పనితీరుపై ప్రశ్నలు లేవనెత్తుతోంది.
భూమి ప్రభుత్వానిదేనని హైకోర్టు 2003లోనే తీర్పు ఇచ్చిన నేపథ్యంలో, అప్పీళ్లను ఎదుర్కోవడానికి ప్రభుత్వం ఎలాంటి న్యాయపరమైన వ్యూహాన్ని అనుసరించింది? ప్రభుత్వ ఆస్తి రక్షణకు సంబంధించి వివిధ దశల్లో ఏ అధికారులు బాధ్యతలు నిర్వహించారు? భూమి వాస్తవ పరిస్థితిని అంచనా వేస్తూ ఎప్పటికప్పుడు నివేదికలు రూపొందించారా? భూమిపై అక్రమ లావాదేవీలు జరిగాయా? జరిగితే వాటిని అడ్డుకునేందుకు ఎలాంటి చర్యలు తీసుకున్నారు? ఈ అంశాలపై సమగ్ర సమీక్ష అవసరం.
ప్రభుత్వ భూముల విషయంలో పేదల గుడిసెల తొలగింపు నుంచి నిర్మాణాల కూల్చివేత వరకు అధికారులు వేగంగా చర్యలు తీసుకుంటున్న సందర్భాలు కనిపిస్తుంటాయి. అదే సమయంలో వేల కోట్ల రూపాయల విలువైన ప్రభుత్వ భూమి విషయంలో న్యాయపరమైన వివాదాలు దశాబ్దాలపాటు కొనసాగితే, ఆ జాప్యానికి కారణాలను కూడా ప్రజలకు వివరించాల్సిన బాధ్యత ప్రభుత్వంపై ఉంటుంది. సుప్రీంకోర్టు తీర్పు ఒక ముగింపు మాత్రమే కాదు.. ప్రభుత్వ భూముల పరిరక్షణలో గతంలో జరిగిన లోపాలను గుర్తించేందుకు ఒక అవకాశంగా కూడా చూడాలి.
రూ.55 వేల కోట్ల ఆస్తి స్వాధీనం ఎప్పుడు?
సుప్రీంకోర్టు తీర్పు ప్రభుత్వానికి అనుకూలంగా వచ్చినంత మాత్రాన భూమి మొత్తం తక్షణమే ప్రభుత్వ భౌతిక ఆధీనంలోకి వచ్చినట్లు కాదు. రెవెన్యూ, సర్వే, రిజిస్ట్రేషన్‌, పోలీసు, పట్టణాభివృద్ధి శాఖలు సమన్వయంతో ముందుకు సాగాల్సి ఉంటుంది. భూమి హద్దులను నిర్ధారించడం, ప్రస్తుతం ఉన్న నిర్మాణాలు, ఖాళీ స్థలాలు, ఆక్రమణల వివరాలను గుర్తించడం, ప్రభుత్వ రికార్డులతో క్షేత్రస్థాయి పరిస్థితిని సరిపోల్చడం వంటి చర్యలు చేపట్టాలి.
అదే సమయంలో, భూమిపై నివాసాలు లేదా ఇతర నిర్మాణాలు ఉన్న ప్రాంతాల్లో చట్టబద్ధమైన ప్రక్రియను అనుసరించాల్సి ఉంటుంది. సుప్రీంకోర్టు తీర్పు ప్రభుత్వ యాజమాన్య హక్కును సమర్థించినప్పటికీ, ప్రతి నిర్మాణంపై తీసుకునే చర్యకు సంబంధించి వర్తించే చట్టాలు, సంబంధిత వ్యక్తుల హక్కులు, న్యాయస్థానాల ఆదేశాలను పరిశీలించడం అవసరం. నిర్మాణ అనుమతులు ఉన్నాయనే కారణంతో ప్రభుత్వ భూమిపై యాజమాన్యం ఆటోమేటిక్‌గా ఏర్పడదు; అలాగే ప్రభుత్వానికి హక్కు ఉందనే కారణంతో ప్రతి నిర్మాణాన్ని ఎలాంటి ప్రక్రియ లేకుండా తొలగించవచ్చని కూడా భావించరాదు.
అందువల్ల ప్రభుత్వం తక్షణమే సమగ్ర భూమి రక్షణ ప్రణాళికను ప్రకటించి, సర్వే, సరిహద్దుల నిర్ధారణ, భౌతిక స్వాధీనం, భద్రత, భవిష్యత్తు వినియోగంపై స్పష్టమైన కార్యాచరణ రూపొందించాలి. ఆలస్యం జరిగితే మళ్లీ కొత్త వివాదాలు, లావాదేవీలు, న్యాయపరమైన చిక్కులు తలెత్తే ప్రమాదాన్ని కొట్టిపారేయలేం.
భూముల చుట్టూ మధ్యవర్తుల వ్యవస్థ.. వందల కోట్ల వసూళ్ల ఆరోపణలు!
మియాపూర్ భూముల వివాదంలో సుప్రీంకోర్టు తీర్పు తర్వాత మరో కీలక అంశం చర్చకు వస్తోంది. భూమిపై వివిధ పక్షాలు హక్కులు కోరుతూ న్యాయపోరాటం సాగించిన కాలంలో మధ్యవర్తుల పాత్ర ఏమిటి? వివాదాస్పద భూములపై హక్కులు లభిస్తాయనే నమ్మకంతో పెట్టుబడిదారులు, బిల్డర్లు లేదా ఇతర వ్యక్తుల నుంచి డబ్బులు సేకరించారా? భూమి వ్యవహారాన్ని పరిష్కరిస్తామని చెప్పి భారీ మొత్తాలు వసూలు చేశారనే ఆరోపణలు నిజమా? అనే ప్రశ్నలు తలెత్తుతున్నాయి.
అట్లూరి సుబ్బారావుతో పాటు మరికొందరు వ్యక్తులు వివిధ వ్యక్తులు, బిల్డర్ల వద్ద నుంచి డబ్బులు వసూలు చేసినట్లు ఆరోపణలు వినిపిస్తున్నాయి. అయితే, ఈ ఆరోపణలకు సంబంధించి అందుబాటులో ఉన్న సమాచారం ఆధారంగా వాటిని నిర్ధారిత వాస్తవాలుగా పేర్కొనలేం. ఎవరు ఎంత మొత్తం తీసుకున్నారు? ఏ ఒప్పందాల ఆధారంగా లావాదేవీలు జరిగాయి? చెల్లింపులకు సంబంధించి బ్యాంకు లావాదేవీలు, ఒప్పంద పత్రాలు, ఇతర ఆధారాలు ఉన్నాయా? అనే అంశాలు దర్యాప్తులో తేలాల్సి ఉంటుంది.
ప్రభుత్వ భూమిపై యాజమాన్య హక్కుల విషయంలో సుప్రీంకోర్టు స్పష్టత ఇచ్చిన నేపథ్యంలో, భూమి తమకు దక్కుతుందని నమ్మి పెట్టుబడులు పెట్టినవారు, మధ్యవర్తుల ద్వారా లావాదేవీలు జరిపినవారు ఉంటే వారి వ్యవహారాలపై కూడా చట్టబద్ధమైన పరిశీలన అవసరం. ప్రభుత్వ భూమిని అడ్డుపెట్టుకుని అక్రమంగా డబ్బులు సేకరించినట్లు ఆధారాలు లభిస్తే బాధ్యులపై చర్యలు తీసుకోవాలి. అదే సమయంలో ఆరోపణలు ఎదుర్కొంటున్న వ్యక్తుల వివరణ తీసుకుని, ఆధారాల ఆధారంగానే నిర్ణయాలు తీసుకోవాలి.
రివ్యూ పిటిషన్ ప్రయత్నాలుంటే.. మళ్లీ జాప్యం తప్పదా?
సుప్రీంకోర్టు తీర్పుతో భూమిపై ప్రభుత్వ హక్కుకు బలం చేకూరిన నేపథ్యంలో, తీర్పును సవాలు చేసే ప్రయత్నాలు జరుగుతాయా? రివ్యూ పిటిషన్ దాఖలు చేసి తదుపరి ప్రక్రియను ఆలస్యం చేయాలని ఎవరైనా ప్రయత్నిస్తారా? అనే చర్చ కూడా మొదలైంది. పెద్ద మొత్తంలో పెట్టుబడులు పెట్టినవారు లేదా భూమిపై ప్రయోజనాలు ఆశించినవారు న్యాయపరమైన మార్గాలను అన్వేషించే అవకాశం ఉందనే అనుమానాలు వ్యక్తమవుతున్నాయి.
అయితే, రివ్యూ పిటిషన్ దాఖలైందని, దాని ద్వారా భూమి స్వాధీనం ఆగిపోయిందని లేదా ఆపేందుకు కుట్ర జరుగుతోందని నిర్ధారించే ఆధారాలు ప్రస్తుతం స్పష్టంగా లేవు. రివ్యూ పిటిషన్ దాఖలు చేసే హక్కు చట్టప్రకారం ఉంటుంది. దాని విచారణ, ఆమోదం, తదుపరి ప్రభావం అన్నీ న్యాయస్థానం నిర్ణయించే అంశాలు. పిటిషన్ దాఖలైనంత మాత్రాన అసలు తీర్పు ఆటోమేటిక్‌గా నిలిచిపోదు; ప్రత్యేక ఆదేశాలు ఉన్నాయా లేదా అనేది పరిశీలించాలి.
అందువల్ల ప్రభుత్వం ఊహాగానాలపై కాకుండా, తీర్పు అమలుకు అవసరమైన చర్యలను వేగవంతం చేయాలి. ఏదైనా కొత్త పిటిషన్ దాఖలైతే దానికి సమర్థవంతంగా స్పందించేందుకు న్యాయబృందాన్ని సిద్ధం చేయాలి. గతంలో జరిగినట్లు మళ్లీ సంవత్సరాలపాటు వివాదం కొనసాగకుండా, ప్రభుత్వ ఆస్తి పరిరక్షణకు చట్టబద్ధమైన చర్యలు సమాంతరంగా కొనసాగించాలి.
భూమిని స్వాధీనం చేసుకోకపోతే.. తీర్పు ప్రయోజనం ఏమిటి?
సుప్రీంకోర్టు తీర్పు ప్రభుత్వానికి అనుకూలంగా వచ్చినప్పటికీ, దాని అసలు ప్రయోజనం భూమిని రక్షించి ప్రజా ప్రయోజనాలకు వినియోగించినప్పుడే నెరవేరుతుంది. వేల కోట్ల రూపాయల విలువైన భూమి కేవలం పత్రాల్లో ప్రభుత్వ ఆస్తిగా ఉండిపోతే, ప్రజలకు దాని ద్వారా లభించే ప్రయోజనం పరిమితంగానే ఉంటుంది. అందుకే ప్రభుత్వం స్వాధీనం ప్రక్రియకు స్పష్టమైన గడువులు నిర్ణయించి, భూమి స్థితిగతులపై పారదర్శకమైన నివేదిక విడుదల చేయాలి.
భూమిలో ఎంత భాగం ఖాళీగా ఉంది? ఎంత భాగంలో నిర్మాణాలు ఉన్నాయి? ఎక్కడైనా ఆక్రమణలు ఉన్నాయా? ఏవైనా కోర్టు ఆదేశాలు అమల్లో ఉన్నాయా? ప్రభుత్వ ఆధీనంలోకి తీసుకునే ప్రక్రియలో ఎదురయ్యే చట్టపరమైన అడ్డంకులేమిటి? అనే అంశాలను బహిరంగంగా వెల్లడించాలి. ప్రభుత్వ భూముల విషయంలో ప్రజలకు సమాచారం అందుబాటులో ఉండేలా ప్రత్యేక పోర్టల్‌ లేదా నివేదిక వ్యవస్థను కూడా ఏర్పాటు చేయవచ్చు.
అలాగే, ఈ వివాదం కొనసాగిన కాలంలో ప్రభుత్వ ఆస్తుల పరిరక్షణలో ఎక్కడెక్కడ లోపాలు జరిగాయో గుర్తించేందుకు స్వతంత్ర పరిపాలనా సమీక్ష చేపట్టాలి. అవసరమైతే రికార్డుల నిర్వహణ, మ్యుటేషన్‌ ప్రక్రియలు, పాత భూముల వర్గీకరణ, న్యాయవివాదాల పర్యవేక్షణలో మార్పులు తీసుకురావాలి. భవిష్యత్తులో మరో ప్రభుత్వ భూమి ఇదే తరహాలో దశాబ్దాలపాటు వివాదాల్లో చిక్కుకోకుండా ముందస్తు చర్యలు చేపట్టాలి.
ప్రభుత్వ విజయమా? లేక వ్యవస్థాగత వైఫల్యంపై హెచ్చరికా?
మియాపూర్ భూములపై సుప్రీంకోర్టు తీర్పు తెలంగాణ ప్రభుత్వానికి న్యాయపరంగా కీలకమైన విజయం. కానీ ఈ విజయాన్ని ప్రస్తుత ప్రభుత్వ పరిపాలనా ఘనతగా మాత్రమే ప్రచారం చేసుకోవడం సరిపోదు. భూమి ప్రభుత్వానిదేనని న్యాయస్థానాలు స్పష్టం చేసినప్పటికీ, ఆ హక్కును క్షేత్రస్థాయిలో పరిరక్షించేందుకు గతంలో ఏ చర్యలు తీసుకున్నారు? ఎక్కడ నిర్లక్ష్యం జరిగింది? ఎవరైనా అధికార దుర్వినియోగానికి పాల్పడ్డారా? అనే ప్రశ్నలకు సమాధానాలు రావాలి.
రాజకీయ ప్రభుత్వాలు మారుతుంటాయి. అధికారులు పదవీ విరమణ చేస్తుంటారు. కానీ ప్రభుత్వ భూమి మాత్రం ప్రజల ఆస్తిగానే మిగులుతుంది. దాని పరిరక్షణలో జరిగిన నిర్లక్ష్యానికి చివరికి నష్టపోయేది ప్రజలే. న్యాయస్థానాల్లో దశాబ్దాలపాటు సాగిన వివాదాల వల్ల ప్రభుత్వానికి, ప్రజలకు కలిగిన వ్యయాన్ని అంచనా వేసి, బాధ్యతలను నిర్ధారించాల్సిన అవసరం ఉంది.
