ఒకవైపు ఎన్నికల సంఘం విశ్వసనీయతపై ప్రశ్నలు..
మరోవైపు తొలగింపునకు రాజ్యాంగపరమైన అడ్డంకులు!
జ్ఞానేశ్‌ కుమార్‌ విషయంలో బీజేపీకి సమస్యలు
ఏ నిర్ణయమూ అంత ఈజీ కాదా..?
సీఈసీ జ్ఞానేశ్‌ కుమార్‌ విషయంలో ఏం చేద్దాం..? ఇదీ ప్రస్తుతం కేంద్ర ప్రభుత్వం ముందున్న బిగ్ క్వశ్చన్. విపక్షాల నిరసనలు, కాక్రోచ్ ల ఆందోళనలను పట్టించుకోనట్టు కనిపిస్తున్నా.. లోలోన మాత్రం ఆలోచనలో పడిందట మోదీ సర్కార్. ఇలాంటి నిరసనల కారణంగానే గతంలో ధర్మేంద్ర ప్రధాన్‌ను కేంద్ర విద్యాశాఖ మంత్రి పదవి నుంచి తప్పించడం బీజేపీకి రాజకీయంగా సాధ్యమైంది. కానీ ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్‌ జ్ఞానేశ్‌ కుమార్‌ విషయంలో అలాంటి నిర్ణయం తీసుకోవడం అంత ఈజీ కాదు. ఆయనను పదవిలో కొనసాగించినా రాజకీయ విమర్శలు తప్పవు. తొలగించాలని ప్రయత్నించినా కొత్త చిక్కులు తప్పవు. ఒకవైపు ఎన్నికల సంఘం పనితీరుపై పెరుగుతున్న ఆరోపణలు.. మరోవైపు రాజ్యాంగం కల్పించిన రక్షణ.. ఇంకోవైపు ప్రతిపక్షాల ఆందోళనలు, ప్రజల్లో పెరుగుతున్న చర్చ.. ఇవన్నీ ఇప్పుడు కేంద్ర ప్రభుత్వానికి సవాలుగా మారుతున్నాయి.
ధర్మేంద్ర ప్రధాన్‌ రాజీనామా తర్వాత ఇప్పుడు జ్ఞానేశ్‌ కుమార్‌ విషయంలోనూ ప్రభుత్వం ఒత్తిడికి తలొగ్గుతుందా? లేక ఆయనకు మద్దతుగా నిలబడి వివాదాన్ని ఎదుర్కొంటుందా? అన్నదే అసలు ప్రశ్న. అయితే ఈ రెండు మార్గాల్లోనూ బీజేపీకి రాజకీయంగా కొన్ని సవాళ్లు తప్పవనే చర్చ జరుగుతోంది. అంటే ఇది కేవలం ఒక అధికారిని కొనసాగించాలా, తొలగించాలా అనే ప్రశ్న కాదు. ఎన్నికల సంఘంపై ప్రజలకు ఉన్న నమ్మకాన్ని ఎలా నిలబెట్టాలన్నదే బీజేపీ ముందున్న అసలైన పరీక్ష.
ధర్మేంద్ర ప్రధాన్‌ విషయంలో ఒక లెక్క.. జ్ఞానేశ్‌ కుమార్‌ దగ్గర మరో లెక్క!
ధర్మేంద్ర ప్రధాన్‌ వ్యవహారాన్ని గుర్తు చేసుకుంటే ఈ తేడా స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. నీట్‌ పరీక్షలో అవకతవకల ఆరోపణలు, పేపర్ లీక్‌ వివాదం, విద్యార్థుల నిరసనలు.. ఇవన్నీ కేంద్ర ప్రభుత్వంపై ఒత్తిడిని పెంచాయి. పరీక్షల నిర్వహణలో బాధ్యత ఎవరిది? విద్యార్థులకు న్యాయం ఎవరు చేయాలి? అనే ప్రశ్నలు దేశవ్యాప్తంగా వినిపించాయి. చివరకు ధర్మేంద్ర ప్రధాన్‌ రాజీనామాతో ఆ వ్యవహారంలో ప్రభుత్వం ఒక కీలక నిర్ణయం తీసుకుంది.
ఒక మంత్రి రాజీనామా చేస్తే, మరో మంత్రికి బాధ్యతలు అప్పగించవచ్చు. ఆ శాఖ కార్యకలాపాలను కొనసాగించవచ్చు. రాజకీయంగా నష్టాన్ని తగ్గించుకునేందుకు ప్రభుత్వం ప్రయత్నించవచ్చు. కానీ ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్‌ విషయంలో అలాంటి ప్రత్యామ్నాయం వెంటనే సాధ్యం కాదు.
ఎందుకంటే జ్ఞానేశ్‌ కుమార్‌ ఒక సాధారణ ప్రభుత్వ అధికారి కాదు. దేశంలో ఎన్నికల నిర్వహణకు బాధ్యత వహించే రాజ్యాంగబద్ధమైన సంస్థకు ఆయన అధిపతి. ఆయనపై చర్య తీసుకోవడం అంటే కేవలం ఒక వ్యక్తి భవిష్యత్తును నిర్ణయించడం కాదు. ఎన్నికల సంఘం స్వతంత్రత, దాని నిర్ణయాల విశ్వసనీయత, రాజ్యాంగ సంస్థలపై రాజకీయ ప్రభావం వంటి అంశాలన్నీ చర్చలోకి వస్తాయి.
అందుకే ధర్మేంద్ర ప్రధాన్‌ విషయంలో పనిచేసిన రాజకీయ వ్యూహాన్ని జ్ఞానేశ్‌ కుమార్‌ విషయంలో అమలు చేయడం అంత సులభం కాదు.
బీజేపీపై పెరుగుతున్న ఒత్తిడి!
జ్ఞానేశ్‌ కుమార్‌పై విమర్శలు ఒక్కసారిగా మొదలైనవి కావు. ఓటర్ల జాబితాల ప్రత్యేక సమగ్ర సవరణ ప్రక్రియ ఈ వివాదానికి ప్రధాన కేంద్రంగా మారింది. ఓటర్ల జాబితాలను సంస్కరించడం, చనిపోయిన వారి పేర్లు తొలగించడం, ఇతర ప్రాంతాలకు వెళ్లిపోయిన వారి వివరాలను సరిచేయడం, అర్హులైన ఓటర్ల పేర్లు జాబితాలో ఉండేలా చూడటం ఎన్నికల నిర్వహణలో కీలకమైన పనులు. ఈ ప్రక్రియను సమర్థించే వాదన కూడా ఇదే.
కానీ ఈ పేర్ల తొలగింపు ప్రక్రియలో అర్హులైన ఓటర్లకు అన్యాయం జరిగితే? డాక్యుమెంట్లు ఇవ్వలేకపోయిన వారి పేర్లు తొలగిస్తే? ఓటర్లకు తమ పేర్లను తిరిగి నమోదు చేసుకునే అవకాశం సరిగా లేకపోతే? అప్పుడు ఆ ప్రక్రియ ప్రజాస్వామ్య హక్కులపై ప్రభావం చూపే ప్రమాదం ఉంటుంది. ఇప్పుడిదే జరుగుతోంది.
తాజా ఓటర్ల జాబితా సవరణల్లో 13 కోట్లకు పైగా పేర్లు పోయాయని వార్తలొస్తున్నాయి. వీరిలో చనిపోయిన వారు, ఇతర ప్రాంతాలకు వలస వెళ్లినవారు, గుర్తించలేని వ్యక్తులు ఉన్నట్లు ఎన్నికల సంఘం చెబుతోంది. ఈ పరిణామాలపై ప్రతిపక్షాలు తీవ్ర అభ్యంతరాలు వ్యక్తం చేస్తున్నాయి. అధికార బీజేపీకి అనుకూలంగా ఓటర్ల జాబితాలను మార్చుతున్నారన్న ఆరోపణలను బీజేపీ, ఎన్నికల సంఘం కొట్టి పారేస్తున్నాయి.
ఈసీ నిర్ణయాలపై ప్రశ్నలు..
ఈ వ్యవహారంలో మరో కీలక అంశం ఎన్నికల సంఘం అంతర్గత నిర్ణయాలపై వచ్చిన వార్తలు. ఎన్నికల కమిషనర్లు సుఖ్‌బీర్‌ సింగ్‌ సంధు, వివేక్‌ జోషి కొన్ని కీలక నిర్ణయాలపై 14 సందర్భాల్లో అభ్యంతరాలు వ్యక్తం చేసినట్లు గతంలో వార్తలొచ్చాయి. ఓటర్ల జాబితాల సవరణ, ఓటర్ల నమోదు ప్రక్రియ, ఎన్నికల సంఘం డిజిటల్‌ వ్యవస్థలకు సంబంధించిన అంశాలు ఈ చర్చలో ప్రస్తావనకు వచ్చాయి.
ఈ నివేదికలతో ఎన్నికల సంఘం నిర్ణయాలు ఎలా తీసుకుంటోంది..? కమిషనర్ల మధ్య భిన్నాభిప్రాయాలు ఉంటే వాటిని ఎలా పరిష్కరిస్తున్నారు? కీలకమైన పరిపాలనా మార్పులకు అనుసరించాల్సిన విధానాలు పాటిస్తున్నారా? అనే ప్రశ్నలు తెరపైకి వచ్చాయి.
కానీ ఇక్కడ బీజేపీకి రాజకీయంగా ఇబ్బందికరమైన పరిస్థితి ఏర్పడుతోంది. ఎన్నికల సంఘం తీసుకున్న నిర్ణయాలన్నీ నిబంధనల ప్రకారమే ఉన్నాయని ప్రభుత్వం చెబుతున్నా, ఆ నిర్ణయాలపై అనుమానాలు పెరిగితే వాటిని నివృత్తి చేయాల్సిన అవసరం ఉంటుంది. సంస్థాగత ప్రక్రియలపై స్పష్టత ఇవ్వడం ఎన్నికల సంఘం విశ్వసనీయతను కాపాడటానికే ఉపయోగపడుతుంది.
ఈ వ్యవహారంపై సుప్రీంకోర్టు కూడా స్పందించింది. అక్టోబర్ 5న ఎన్నికల సంఘం నిర్ణయ ప్రక్రియకు సంబంధించిన పిటిషన్‌పై కేంద్రం, ఎన్నికల సంఘం, జ్ఞానేశ్‌ కుమార్‌ తదితరులకు నోటీసులు జారీ చేసింది. నిర్ణయాలు ఏకపక్షంగా తీసుకున్నారన్న ఆరోపణలపై అధికారిక రికార్డులను పరిశీలించాల్సిన అవసరం ఉందని కోర్టు పేర్కొంది.
జ్ఞానేశ్‌ కుమార్‌ను తొలగించడం ఈజీయేనా..?
బీజేపీ ముందున్న అసలు చిక్కు ఇక్కడే ఉంది. రాజకీయ ఒత్తిడిని తగ్గించడానికి జ్ఞానేశ్‌ కుమార్‌ను తొలగించాలని అనుకున్నా, ప్రభుత్వం తనంతట తానుగా ఆ నిర్ణయం తీసుకోలేదు. భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్‌ 324(5) ప్రకారం, ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్‌ను సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తిని తొలగించే విధానంలోనే, అదే తరహా కారణాలపై తొలగించాలి. పార్లమెంటులోని ఉభయ సభల్లో ప్రత్యేక మెజారిటీతో తీర్మానం ఆమోదం పొందాల్సి ఉంటుంది.
అంటే సాధారణ రాజకీయ మెజారిటీతోనే జ్ఞానేశ్‌ కుమార్‌ను పదవి నుంచి తొలగించడం సాధ్యం కాదు. ఆరోపణలు ఉన్నాయనే కారణం ఒక్కటే సరిపోదు. రాజ్యాంగ ప్రక్రియను అనుసరించాల్సి ఉంటుంది.
ఇక్కడే బీజేపీకి రెండు రకాల రాజకీయ సమస్యలు ఎదురవుతాయి. జ్ఞానేశ్‌ కుమార్‌ను కొనసాగిస్తే, ఆయనపై వచ్చిన ఆరోపణలకు ప్రభుత్వం ఎందుకు సమాధానం చెప్పడం లేదని ప్రతిపక్షాలు ప్రశ్నించవచ్చు. తొలగింపు ప్రక్రియను ప్రారంభిస్తే, దానికి తగిన రాజ్యాంగపరమైన ఆధారాలు ఉన్నాయా? అనే ప్రశ్న ఎదురవుతుంది.
అందుకే జ్ఞానేశ్‌ కుమార్‌ విషయంలో నిర్ణయం తీసుకోవడం కేవలం రాజకీయ వ్యవహారాలకు సంబంధించిన విషయం కాదు. చట్టపరమైన ప్రమాణాలు, రాజ్యాంగ ప్రక్రియ, సంస్థాగత స్వతంత్రత అన్నీ ఇందులో కీలకం.
జ్ఞానేశ్‌ కుమార్‌ను కొనసాగిస్తే బీజేపీకి లాభమా? నష్టమా?
జ్ఞానేశ్‌ కుమార్‌ను కొనసాగించడం ద్వారా బీజేపీ ఒక వాదనను బలంగా వినిపించొచ్చు. రాజ్యాంగబద్ధమైన పదవుల్లో ఉన్నవారిని రాజకీయ ఒత్తిడికి తలొగ్గి మార్చకూడదని, ఎన్నికల సంఘం స్వతంత్రంగా పనిచేయాలని ప్రభుత్వం భావిస్తోందని చెప్పవచ్చు. కానీ ఈ నిర్ణయంతో వివాదం ముగిసిపోతుందా? ఇదే అసలు ప్రశ్న.
ఓటర్ల జాబితాలపై ఆరోపణలు కొనసాగితే, ఎన్నికల సంఘం నిర్ణయాలపై స్పష్టత రాకపోతే, ప్రతిపక్షాల విమర్శలకు సమాధానం చెప్పాల్సిన బాధ్యత ప్రభుత్వంపై కూడా పడుతుంది. రాబోయే ఎన్నికల సమయంలో ఈ అంశం మరింత రాజకీయ ప్రాధాన్యం సంతరించుకునే అవకాశం ఉంది.
ప్రతిపక్షాలు ప్రతి ఎన్నికల సందర్భంలోనూ ఓటర్ల జాబితాల అంశాన్ని ముందుకు తెచ్చే అవకాశం ఉంది. ఎన్నికల సంఘంపై అనుమానాలను రాజకీయ ప్రచారంలో భాగం చేయవచ్చు. అప్పుడు బీజేపీ కేవలం తన రాజకీయ ప్రత్యర్థులతోనే కాకుండా, ప్రజల్లో ఏర్పడే అనుమానాలతోనూ పోరాడాల్సి వస్తుంది.
అంటే జ్ఞానేశ్‌ కుమార్‌ను కొనసాగించడం తక్షణ రాజ్యాంగపరమైన సంక్షోభాన్ని నివారించవచ్చు. కానీ ఎన్నికల సంఘం నమ్మకంపై కొనసాగుతున్న చర్చకు మాత్రం అది ముగింపు కాదు.
తొలగింపు దిశగా అడుగులు వేస్తే.. ప్రతిపక్షాలకు విజయమేనా?
జ్ఞానేశ్‌ కుమార్‌పై వచ్చిన ఆరోపణల నేపథ్యంలో ఆయనను తొలగించే ప్రక్రియ నిజంగా ప్రారంభమై, చట్టబద్ధంగా ముందుకు సాగితే, ప్రభుత్వం వివాదాన్ని పరిష్కరించేందుకు చర్య తీసుకుందని చెప్పుకునే అవకాశం ఉంటుంది. తమ నిరసనలు, రాజకీయ ఒత్తిడి కారణంగానే ప్రభుత్వం వెనక్కి తగ్గిందని ప్రతిపక్షాలు ప్రచారం చేయవచ్చు. ఎన్నికల సంఘంపై వచ్చిన ఆరోపణలను ప్రజలు తీవ్రంగా పరిగణిస్తున్నారనే వాదనకు బలం చేకూర్చే ప్రయత్నం చేయవచ్చు.
అందుకే ఈ వివాదంలో జ్ఞానేశ్‌ కుమార్‌ను కొనసాగించడమా, తొలగించడమా అన్నది ఒక్కటే ప్రశ్న కాదు. ఆరోపణలపై నిష్పక్షపాతంగా విచారణ జరగాలా? తప్పులు నిర్ధారణ అయితే బాధ్యత ఎవరు తీసుకోవాలి? భవిష్యత్తులో ఇలాంటి వివాదాలు తలెత్తకుండా ఎలాంటి విధానపరమైన మార్పులు అవసరం? అన్న ప్రశ్నలు కూడా అంతే కీలకం.
బీజేపీకి మరో హెచ్చరిక.. ఎన్డీఏ మిత్రపక్షాల వైఖరి!
ఈ వివాదం బీజేపీకి మరింత ఇబ్బందికరంగా మారడానికి మరో కారణం ఎన్డీఏ కూటమిలోని కొన్ని పార్టీల స్పందన. ఎన్డీఏలోని కొన్ని మిత్రపక్షాలు ఎన్నికల సంఘం వ్యవహారాలపై పారదర్శకత అవసరమని సూచించాయి. ఎన్నికల ప్రక్రియపై ప్రజలకు అనుమానాలు వస్తే వాటిని నివృత్తి చేయాల్సిన బాధ్యత ఎన్నికల సంఘానిదేనన్న అభిప్రాయం వ్యక్తమైంది.
బీజేపీకి ఇక్కడ రెండు అవసరాలు ఉన్నాయి. మొదటిది, ఎన్నికల సంఘం స్వతంత్రతను సమర్థించడం. రెండోది, ఎన్నికల ప్రక్రియపై మిత్రపక్షాలకు, ప్రజలకు అనుమానాలు పెరగకుండా చూడటం.
ఒకవేళ ఈ వివాదం మరింత ముదిరితే, ప్రతిపక్షాల విమర్శలకు సమాధానం చెప్పడమే కాకుండా, కూటమి భాగస్వాముల ఆందోళనలను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకోవాల్సి వస్తుంది. ఇది ప్రభుత్వానికి రాజకీయంగా మరింత సంక్లిష్టమైన పరిస్థితిని సృష్టించవచ్చు.
సుప్రీంకోర్టు వైఖరి.. బీజేపీకి ఊరటా? కొత్త సవాలా?
ఈ వ్యవహారంలో న్యాయవ్యవస్థ పాత్ర కూడా కీలకంగా మారింది. ఎన్నికల సంఘం నిర్ణయాలు, ఓటర్ల జాబితాల సవరణ, ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్‌ అధికారాలపై దాఖలైన పిటిషన్లు వివాదానికి చట్టపరమైన కోణాన్ని తీసుకొచ్చాయి.
సుప్రీంకోర్టు ఎన్నికల సంఘం నిర్ణయ ప్రక్రియపై వివరణ కోరడం, సంబంధిత రికార్డులను పరిశీలించాలనే అంశం ముందుకు రావడం ఈ వ్యవహారాన్ని మరింత సీరియస్ గా మార్చాయి. సుప్రీంకోర్టు విచారణలో ఎన్నికల సంఘం నిర్ణయాలు నిబంధనలకు అనుగుణంగా ఉన్నాయని తేలితే, ఈసీ తన వాదనను సమర్థించుకునే అవకాశం ఉంటుంది. మరోవైపు, ప్రక్రియలో లోపాలు ఉన్నట్లు తేలితే ఇబ్బందులు తప్పకపోవచ్చు.
బీజేపీకి ఇక్కడ కూడా రెండు రకాల సమస్యలు ఎదురవుతాయి. ఎన్నికల సంఘం వాదనలకు న్యాయపరమైన బలం లభిస్తే ప్రభుత్వం కొంత సేఫ్. లోపాలు బయటపడితే మాత్రం ఈసీపై ప్రతిపక్షాలు చేస్తున్న విమర్శలకు మరింత బలం వస్తుంది. అయితే సుప్రీంకోర్టు ఏ నిర్ణయం తీసుకున్నా, ఎన్నికల సంఘం విశ్వసనీయతపై ప్రజల్లో ఉన్న చర్చకు సమాధానం ఇవ్వడమే కీలకమవుతుంది.
జ్ఞానేశ్‌ కుమారా.. ఎన్నికల సంఘమా..?
ఈ మొత్తం వ్యవహారంలో బీజేపీ ముందున్న అసలు సవాల్ ఇదే. ధర్మేంద్ర ప్రధాన్‌ వ్యవహారంలో ఒక మంత్రిని మార్చడం ద్వారా రాజకీయ ఒత్తిడిని తగ్గించుకున్నారు. కానీ జ్ఞానేశ్‌ కుమార్‌ వ్యవహారంలో వివాదం ఒక వ్యక్తి పదవిని దాటి, ఎన్నికల వ్యవస్థపై చర్చగా మారింది.
ఎన్నికల సంఘం తీసుకునే ప్రతి నిర్ణయం రాజకీయంగా అందరికీ నచ్చాల్సిన అవసరం లేదు. కానీ ఆ నిర్ణయాలు చట్టబద్ధంగా ఉండాలి. ప్రక్రియ పారదర్శకంగా ఉండాలి. అర్హులైన ఓటర్ల హక్కులకు రక్షణ లభించాలి. నిర్ణయాలపై అనుమానాలు వచ్చినప్పుడు వాటికి స్పష్టమైన సమాధానాలు దొరకాలి. ఈ ప్రమాణాలను నిలబెట్టగలిగితే ఎన్నికల సంఘంపై నమ్మకం పెరుగుతుంది. వాటిపై అనుమానాలు కొనసాగితే మాత్రం వివాదం ఒక వ్యక్తితో ముగియకుండా వ్యవస్థ మొత్తానికి విస్తరించే ప్రమాదం ఉంటుంది.
మొత్తానికి, బీజేపీకి అసలు పరీక్ష జ్ఞానేశ్‌ కుమార్‌ను పదవిలో ఉంచడమా, తప్పించడమా అన్నది కాదు. ఎన్నికల సంఘంపై ప్రజలకు ఉన్న నమ్మకాన్ని ఎలా నిలబెడుతుందన్నదే. ఒక మంత్రిని మార్చి రాజకీయ సంక్షోభాన్ని తప్పించుకోవచ్చు. కానీ ప్రజాస్వామ్య సంస్థపై నమ్మకం దెబ్బతింటే, దాన్ని తిరిగి సాధించడం అంత సులభం కాదు. జ్ఞానేశ్‌ కుమార్‌ వ్యవహారంలో బీజేపీ తీసుకునే నిర్ణయం కేవలం ప్రస్తుత రాజకీయాలకు మాత్రమే కాదు, భవిష్యత్తులో ఎన్నికల సంఘం స్వతంత్రతపై జరిగే చర్చపై కూడా ప్రభావం చూపే అవకాశం ఉంది.
