12 ఏళ్లలో ఏం మారింది..?
మోదీ..నామిక్స్ హిట్టా.. ఫట్టా?
జీడీపీ ఓకే.. ఉద్యోగాలేవి..?
భారత ఎకానమీ భవిష్యత్ ఏంటి..?
ఒకప్పుడు ఆర్థికంగా వెనుకబడిన దేశాల జాబితాలో భారత్ పేరు వినిపించేది. రూపాయి విలువపై ఒత్తిడి, పెరిగిన ద్రవ్యోల్బణం, బ్యాంకుల్లో పేరుకుపోయిన మొండి బకాయిలు, మౌలిక వసతుల కొరత... ఇవన్నీ భారత ఆర్థిక వ్యవస్థ ఎదుర్కొన్న సవాళ్లు. కానీ ఇప్పుడు పరిస్థితులు మారాయి. చేతిలో స్మార్ట్ఫోన్ ఉంటే చాలు.. చిన్న దుకాణంలోనూ క్యూఆర్ కోడ్ స్కాన్ చేసి చెల్లింపులు చేయగలుగుతున్నాం. ప్రభుత్వ పథకాల డబ్బు నేరుగా బ్యాంకు ఖాతాల్లోకి వస్తోంది. కొత్త రహదారులు, ఎక్స్ప్రెస్వేలు, విమానాశ్రయాలు, మెట్రో రైళ్లు దేశ అభివృద్ధికి కొత్త రూపాన్ని ఇస్తున్నాయి.
2014లో నరేంద్ర మోదీ ప్రధానమంత్రిగా బాధ్యతలు చేపట్టినప్పటి నుంచి భారత ఆర్థిక వ్యవస్థలో చోటుచేసుకున్న మార్పులను వివరించడానికి ఉపయోగించే పదమే మోదీనామిక్స్. అసలు మోదీనామిక్స్ అంటే ఏమిటి? ఈ విధానంలో కీలకమైన అంశాలేంటి? దేశ ఆర్థిక వృద్ధి సామాన్య ప్రజల జీవితాల్లో ఎలాంటి మార్పులు తీసుకొచ్చింది? ఇంకా ఏ సవాళ్లు మిగిలి ఉన్నాయి?
2014 నుంచి 4 ట్రిలియన్ డాలర్లకు పైగా ఆర్థిక వ్యవస్థ
మోదీ ప్రభుత్వ ఆర్థిక ప్రయాణాన్ని అర్థం చేసుకోవాలంటే మొదట దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థ పరిమాణాన్ని పరిశీలించాలి. 2014లో భారత నామమాత్రపు జీడీపీ సుమారు 2 ట్రిలియన్ డాలర్లుగా ఉండేది. ప్రభుత్వ అంచనాల ప్రకారం, ఆ తర్వాతి సంవత్సరాల్లో భారత ఆర్థిక వ్యవస్థ పరిమాణం 4 ట్రిలియన్ డాలర్ల మార్కును దాటింది. 2026 నాటికి సుమారు 4.15 ట్రిలియన్ డాలర్లుగా అంచనా వేస్తున్నారు.
అయితే ఒక విషయం గుర్తుంచుకోవాలి. దేశ జీడీపీ పెరగడం అంటే ప్రతి కుటుంబం ఆదాయం అదే స్థాయిలో పెరిగిందని అర్థం కాదు. జీడీపీ దేశంలో ఉత్పత్తి అవుతున్న వస్తువులు, సేవల మొత్తం విలువను సూచిస్తుంది. ప్రజల తలసరి ఆదాయం, ఉద్యోగాలు, ధరలు, జీవన వ్యయం వంటి అంశాలను కూడా పరిశీలించాలి.
ప్రభుత్వ గణాంకాల ప్రకారం, 2026 ఏప్రిల్–జూన్ త్రైమాసికంలో భారత వాస్తవ జీడీపీ వృద్ధి 7.8 శాతంగా నమోదైంది. తయారీ, సేవల రంగాలు వృద్ధికి తోడ్పడ్డాయి. పెట్టుబడులు, గృహ వినియోగంలోనూ వృద్ధి నమోదైంది. అంటే భారత్ ఆర్థికంగా విస్తరిస్తోంది. అయితే ఈ వృద్ధి ఎంతవరకు విస్తృత ప్రజానీకానికి ప్రయోజనం చేకూరుస్తుందన్నది కీలకమైన ప్రశ్న.
మౌలిక వసతులపై భారీ పెట్టుబడులు
మోదీ ప్రభుత్వ ఆర్థిక విధానంలో కనిపించే ముఖ్యమైన అంశాల్లో ఒకటి మౌలిక వసతుల అభివృద్ధి. రోడ్లు, రైల్వేలు, ఓడరేవులు, విమానాశ్రయాలు, లాజిస్టిక్స్ వ్యవస్థ.. వీటిపై ప్రభుత్వం భారీగా పెట్టుబడులు పెడుతోంది. దీనినే క్యాపిటల్ ఎక్స్పెండిచర్ లేదా మూలధన వ్యయం అంటారు. సాధారణంగా చెప్పాలంటే.. ప్రభుత్వం కేవలం ఖర్చు చేయడం కాకుండా, భవిష్యత్తులో దేశ ఆర్థిక కార్యకలాపాలకు ఉపయోగపడే ఆస్తులను నిర్మించడంపై దృష్టి పెడుతోంది.
ఉదాహరణకు ఒక కొత్త ఎక్స్ప్రెస్వే నిర్మించారనుకుందాం. దాని వల్ల ఒక నగరం నుంచి మరో నగరానికి సరుకులు త్వరగా చేరవచ్చు. రవాణా సమయం తగ్గవచ్చు. వ్యాపారులకు ఖర్చులు తగ్గే అవకాశం ఉంటుంది. పరిశ్రమలు, పెట్టుబడులు రావడానికి అనుకూల పరిస్థితులు ఏర్పడవచ్చు.
ఆర్థిక సర్వే 2025–26 ప్రకారం, కేంద్ర ప్రభుత్వ మూలధన వ్యయం 2022 ఆర్థిక సంవత్సరంలో రూ.5.92 లక్షల కోట్ల నుంచి 2026 బడ్జెట్ అంచనాల్లో రూ.11.21 లక్షల కోట్లకు పెరిగింది. జాతీయ రహదారుల విస్తరణ, విమానాశ్రయాల సంఖ్య పెరగడం, రైల్వే విద్యుదీకరణ, మెట్రో నెట్వర్క్ విస్తరణ వంటి మార్పులు కూడా ఈ అభివృద్ధి వ్యూహంలో భాగం.
అయితే మౌలిక వసతులు నిర్మించడం మాత్రమే కాదు.. అవి ప్రజలకు, వ్యాపారాలకు ఎంత ఉపయోగపడుతున్నాయి? పెట్టుబడులు ఎంతవరకు ప్రైవేట్ రంగంలోకి వస్తున్నాయి? అనేది కూడా ముఖ్యమే.
జీఎస్టీ: దేశవ్యాప్తంగా పన్నుల విధానంలో మార్పు
2017లో అమల్లోకి వచ్చిన జీఎస్టీ.. మోదీ ప్రభుత్వంలోని ప్రధాన ఆర్థిక సంస్కరణల్లో ఒకటి. జీఎస్టీకి ముందు వివిధ రకాల కేంద్ర, రాష్ట్ర పరోక్ష పన్నులు ఉండేవి. ఒక రాష్ట్రం నుంచి మరో రాష్ట్రానికి సరుకులు తరలించే వ్యాపారులకు పన్నుల విధానం, ప్రక్రియలు సంక్లిష్టంగా ఉండేవి. జీఎస్టీ ద్వారా దేశవ్యాప్తంగా ఒక సమగ్ర పరోక్ష పన్నుల వ్యవస్థను తీసుకురావాలని ప్రయత్నించారు.
అయితే జీఎస్టీ ప్రారంభ దశలో వ్యాపారులు అనేక ఇబ్బందులు ఎదుర్కొన్నారు. సాంకేతిక సమస్యలు, నిబంధనల్లో మార్పులు, పన్ను రేట్ల సవరణలు వంటి అంశాలు చిన్న, మధ్య తరహా వ్యాపారాలపై ప్రభావం చూపాయి.
కాలక్రమేణా జీఎస్టీ భారత పన్ను వ్యవస్థలో కీలక భాగంగా మారింది. వ్యాపార లావాదేవీలకు డిజిటల్ రికార్డు పెరగడం, రాష్ట్రాల మధ్య సరుకుల రవాణాకు ఒకే విధమైన పన్ను వ్యవస్థ ఏర్పడటం దీని ముఖ్యమైన ప్రభావాల్లో ఉన్నాయి.
జన్ధన్, ఆధార్, మొబైల్.. ఆర్థిక వ్యవస్థలోకి మరింత మంది
మోదీనామిక్స్లో మరో కీలకమైన అంశం ఆర్థిక వ్యవస్థను మరింత మంది ప్రజలకు అందుబాటులోకి తీసుకురావడం. గతంలో బ్యాంకు ఖాతా లేని కుటుంబాలు, అధికారిక ఆర్థిక వ్యవస్థకు దూరంగా ఉన్న ప్రజలు చాలామంది ఉండేవారు. ఈ పరిస్థితిని మార్చేందుకు జన్ధన్ ఖాతాలు, ఆధార్, మొబైల్ కనెక్టివిటీని అనుసంధానించే వ్యవస్థను ప్రోత్సహించారు.
ఒక వ్యక్తికి బ్యాంకు ఖాతా ఉంటే.. ప్రభుత్వ సహాయం నేరుగా ఆ ఖాతాలోకి పంపే అవకాశం ఉంటుంది. మధ్యవర్తులపై ఆధారపడటం తగ్గుతుంది. నగదు బదిలీలను డిజిటల్గా నిర్వహించడం సులభమవుతుంది. దీనికి తోడు యూపీఐ చెల్లింపులు భారత ఆర్థిక జీవితంలో గణనీయమైన మార్పు తీసుకొచ్చాయి. ఈరోజు ఒక చిన్న కిరాణా దుకాణం నుంచి కూరగాయల బండి వరకు క్యూఆర్ కోడ్ ద్వారా చెల్లింపులు స్వీకరిస్తున్నారు. కార్డు స్వైపింగ్ యంత్రం లేకపోయినా డిజిటల్ చెల్లింపులు చేయగలుగుతున్నారు.
2026 మార్చిలో యూపీఐ ద్వారా సుమారు 2,300 కోట్ల లావాదేవీలు జరిగాయని, వాటి విలువ దాదాపు రూ.30 లక్షల కోట్లు అని ప్రభుత్వ లెక్కలు చెబుతున్నాయి. ఇక్కడ గమనించాల్సిన విషయం ఏమిటంటే.. యూపీఐ కేవలం డబ్బు పంపే సాధనం మాత్రమే కాదు. చిన్న వ్యాపారాలను డిజిటల్ ఆర్థిక వ్యవస్థతో అనుసంధానించే మౌలిక వేదికగా కూడా మారింది.
సంక్షేమ పథకాలు.. సాంకేతికతతో అనుసంధానం
మోదీ ప్రభుత్వ ఆర్థిక విధానంలో మౌలిక వసతులు, డిజిటల్ చెల్లింపులతో పాటు సంక్షేమ పథకాలకు కూడా ప్రాధాన్యం ఉంది. ఉచిత ఆహార ధాన్యాలు, గృహ నిర్మాణం, వంట గ్యాస్, బ్యాంకు ఖాతాలు, నేరుగా నగదు బదిలీలు వంటి పథకాలు ప్రభుత్వ విధానాల్లో భాగంగా కొనసాగుతున్నాయి.
ఇక్కడ మోదీ ప్రభుత్వం అనుసరిస్తున్న విధానంలోని ప్రత్యేకత ఏమిటంటే.. సంక్షేమాన్ని డిజిటల్ వ్యవస్థతో అనుసంధానించడం. ఉదాహరణకు ఒక కుటుంబానికి ప్రభుత్వ పథకం ద్వారా ఆర్థిక సహాయం అందాల్సి ఉందనుకుందాం. బ్యాంకు ఖాతా, డిజిటల్ గుర్తింపు వ్యవస్థలు అందుబాటులో ఉంటే, సహాయాన్ని నేరుగా బదిలీ చేసే విధానం అమలు చేయవచ్చు.
దీంతో నిధుల బదిలీలో పారదర్శకత పెంచే అవకాశం ఉంటుంది. అయితే ఆధార్ అనుసంధానం, అర్హత నిర్ధారణ, డిజిటల్ సదుపాయాల అందుబాటు వంటి అంశాల్లో ఎదురయ్యే సమస్యలను కూడా విస్మరించకూడదు. సంక్షేమం, సాంకేతికత, ఆర్థిక చేయూత.. ఈ మూడు అంశాలను కలిపి ముందుకు తీసుకెళ్లడం మోదీనామిక్స్లో కనిపించే ఒక ముఖ్యమైన విధానం.
మేక్ ఇన్ ఇండియా నుంచి సెమీకండక్టర్ల వరకు
భారత్ ఆర్థిక వ్యవస్థలో తయారీ రంగం వాటాను పెంచడం మోదీ ప్రభుత్వ ప్రధాన లక్ష్యాల్లో ఒకటి. 2014లో మేక్ ఇన్ ఇండియా కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించారు. ఆ తర్వాత ఉత్పత్తి ఆధారిత ప్రోత్సాహక పథకాలు.. అంటే పీఎల్ఐ స్కీమ్స్.. ద్వారా దేశంలో ఉత్పత్తి చేసే కంపెనీలను ప్రోత్సహించే ప్రయత్నం జరిగింది. మొబైల్ ఫోన్లు, ఎలక్ట్రానిక్స్, ఫార్మాస్యూటికల్స్, ఆటోమొబైల్స్, బ్యాటరీలు, సెమీకండక్టర్లు వంటి అనేక రంగాలకు ఈ దృష్టి విస్తరించింది.
2014లో భారత్లో మొబైల్ ఫోన్ల తయారీ పరిమిత స్థాయిలో ఉండగా, తర్వాతి కాలంలో ఎలక్ట్రానిక్స్ ఉత్పత్తి, మొబైల్ ఫోన్ ఎగుమతులు గణనీయంగా పెరిగినట్లు ప్రభుత్వ గణాంకాలు సూచిస్తున్నాయి. సెమీకండక్టర్ రంగంలో భారత్ పెట్టుబడులు పెట్టడం కూడా వ్యూహాత్మక ప్రాధాన్యత కలిగిన అంశం. చిప్ తయారీ మాత్రమే కాకుండా, డిజైన్, ప్యాకేజింగ్, సంబంధిత సరఫరా వ్యవస్థలను దేశంలో అభివృద్ధి చేయాలన్నది లక్ష్యం.
ఇది ఎందుకు ముఖ్యం?
ఈరోజు మనం ఉపయోగించే స్మార్ట్ఫోన్లు, కార్లు, కంప్యూటర్లు, అనేక ఎలక్ట్రానిక్ పరికరాల్లో చిప్ టెక్నాలజీ కీలకంగా ఉంటుంది. భారత్ ఈ రంగంలో తన సామర్థ్యాన్ని పెంచుకుంటే, దిగుమతులపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించే అవకాశాలు ఏర్పడవచ్చు. అయితే తయారీ పెట్టుబడులు, ఉత్పత్తి సామర్థ్యం, ఉద్యోగాల కల్పన, అంతర్జాతీయ పోటీ.. ఇవన్నీ ఈ రంగం విజయాన్ని నిర్ణయించే అంశాలు.
స్టార్టప్ల నుంచి కొత్త వ్యాపార అవకాశాల వరకు
2016లో ప్రారంభమైన స్టార్టప్ ఇండియా కార్యక్రమం దేశంలో కొత్త వ్యాపారాలకు అనుకూల వాతావరణాన్ని ప్రోత్సహించడమే లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. భారత్లో స్టార్టప్ రంగం గత దశాబ్దంలో బాగా విస్తరించింది. టెక్నాలజీ, ఆర్థిక సేవలు, ఈ-కామర్స్, ఆరోగ్యం, విద్య వంటి రంగాల్లో కొత్త కంపెనీలు ఏర్పడ్డాయి. స్టార్టప్లు పెట్టుబడులను ఆకర్షించడమే కాకుండా, కొత్త సేవలు, బిజినెస్ మోడళ్లను కూడా పరిచయం చేశాయి. కానీ ఈ రంగం ముందు కొన్ని ప్రశ్నలు ఉన్నాయి.
అన్ని స్టార్టప్లు దీర్ఘకాలంలో లాభదాయకమైన వ్యాపారాలుగా మారగలవా? పెద్ద సంఖ్యలో స్థిరమైన ఉద్యోగాలను సృష్టించగలవా? దేశంలోని చిన్న పట్టణాలు, గ్రామీణ ప్రాంతాలకు కూడా టెక్నాలజీ ఆధారిత వ్యాపార అవకాశాలు చేరతాయా? స్టార్టప్ రంగం విస్తరించడం ఒక అంశం. అది సృష్టించే దీర్ఘకాలిక ఆర్థిక విలువ, ఉద్యోగాలు మరో అంశం.
బ్యాంకింగ్ రంగంలో మార్పులు.. మొండి బకాయిలకు పరిష్కారం
2014 నాటికి భారత బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థ ఎదుర్కొన్న ప్రధాన సమస్యల్లో మొండి బకాయిలు ఒకటి. బ్యాంకులు ఇచ్చిన రుణాలు తిరిగి వసూలు కాకపోతే, వాటిని నాన్-పెర్ఫార్మింగ్ అసెట్స్.. అంటే ఎన్పీఏలు.. అంటారు. ఇవి బ్యాంకుల ఆర్థిక స్థితిపై ఒత్తిడి తెస్తాయి. 2016లో అమల్లోకి వచ్చిన దివాలా, దివాళా పరిష్కార చట్టం.. ఐబీసీ.. ఆర్థికంగా ఇబ్బందుల్లో ఉన్న కంపెనీల రుణ పరిష్కార ప్రక్రియలో మార్పులు తీసుకురావడానికి ప్రయత్నించింది.
అదే సమయంలో ప్రభుత్వ రంగ బ్యాంకుల పునరుద్ధరణ, మూలధన సమీకరణ, బ్యాలెన్స్ షీట్ మెరుగుదల వంటి చర్యలు చేపట్టారు. ప్రభుత్వం అందించిన 2026 గణాంకాల ప్రకారం, ప్రభుత్వ రంగ బ్యాంకుల స్థూల ఎన్పీఏలు 2014లో 4.4 శాతం నుంచి 2026లో 1.93 శాతానికి తగ్గినట్లు నివేదికలో పేర్కొన్నారు. అయితే ఎన్పీఏలు తగ్గడం మాత్రమే బ్యాంకింగ్ రంగం మొత్తం ఆరోగ్యాన్ని అంచనా వేయడానికి సరిపోదు. రుణ వృద్ధి, లాభదాయకత, కొత్త రుణాల నాణ్యత వంటి అంశాలను కూడా పరిశీలించాలి.
జీడీపీ పెరిగింది.. మరి ఉద్యోగాల పరిస్థితి ఏంటి?
ఇక్కడే మోదీనామిక్స్పై చర్చలో మరో ముఖ్యమైన అంశం తెరపైకి వస్తుంది. భారత ఆర్థిక వ్యవస్థ వేగంగా వృద్ధి చెందుతోంది. మౌలిక వసతులు విస్తరిస్తున్నాయి. తయారీ రంగంలో పెట్టుబడులు పెరుగుతున్నాయి. డిజిటల్ వ్యవస్థ బలపడుతోంది. అయితే ఈ అభివృద్ధి తగిన స్థాయిలో ఉద్యోగాలను సృష్టిస్తుందా? ఇదే భారతదేశం ఎదుర్కొంటున్న కీలకమైన సవాల్.
ప్రపంచ బ్యాంకు కూడా భారతదేశంలో ఉద్యోగాల కల్పనను ముఖ్యమైన ఆర్థిక సవాలుగా గుర్తించింది. రాబోయే సంవత్సరాల్లో పనిచేసే వయస్సులో ఉన్న జనాభా పెరుగుతున్న నేపథ్యంలో, దేశ ఆర్థిక వృద్ధి ఉద్యోగ అవకాశాలుగా మారాల్సిన అవసరం ఉంది. వ్యవసాయ రంగం ఇప్పటికీ పెద్ద సంఖ్యలో ప్రజలకు ఉపాధి కల్పిస్తోంది. అదే సమయంలో తయారీ రంగం దేశంలోని పెద్ద సంఖ్యలో కార్మికులను తనలోకి తీసుకునే స్థాయికి ఇంకా చేరలేదన్న చర్చ ఉంది.
2026 సెప్టెంబర్లో ఐఎంఎఫ్ విశ్లేషణలో పేర్కొన్న గణాంకాల ప్రకారం, వ్యవసాయ రంగం జీడీపీలో సుమారు 15 శాతం వాటా కలిగి ఉన్నప్పటికీ, దాదాపు సగం శ్రామిక శక్తి దానిపై ఆధారపడుతోంది. తయారీ రంగం జీడీపీలో సుమారు 13 శాతం వాటా, ఉపాధిలో సుమారు 11 శాతం వాటా కలిగి ఉన్నట్లు పేర్కొంది.
ఈ గణాంకాలు ఒక విషయాన్ని స్పష్టం చేస్తున్నాయి. ఆర్థిక వృద్ధి వేగంగా ఉన్నప్పటికీ, ఉత్పాదకత, ఉపాధి, ఆదాయాల మధ్య సమతుల్యత సాధించడం ఇంకా ముఖ్యమైన సవాలుగానే ఉంది.
మోదీనామిక్స్ తదుపరి దశ ఎలా ఉండాలి?
మోదీ ప్రభుత్వ ఆర్థిక ప్రయాణాన్ని పరిశీలిస్తే, గత 12 ఏళ్లలో అనేక మార్పులు చోటుచేసుకున్నాయి. దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థ పరిమాణం పెరిగింది. మౌలిక వసతులపై ప్రభుత్వ పెట్టుబడులు పెరిగాయి. జీఎస్టీ ద్వారా పన్ను వ్యవస్థలో మార్పులు వచ్చాయి. యూపీఐ, జన్ధన్, ఆధార్ వంటి వ్యవస్థలు ఆర్థిక కార్యకలాపాలను డిజిటల్ రూపంలోకి తీసుకువచ్చాయి. తయారీ రంగంలో, సెమీకండక్టర్లలో కొత్త లక్ష్యాలు ఏర్పడ్డాయి. అయితే దేశ ఆర్థిక ప్రగతిని కేవలం జీడీపీ పరిమాణంతో మాత్రమే కొలవలేం.
ప్రజలకు తగిన ఉద్యోగాలు అందుతున్నాయా? కుటుంబాల ఆదాయం పెరుగుతోందా? ద్రవ్యోల్బణం, జీవన వ్యయం ఎలా ఉన్నాయి? గ్రామీణ, పట్టణ ప్రాంతాల మధ్య అవకాశాల్లో అంతరం తగ్గుతోందా? చిన్న వ్యాపారాలు, మధ్యతరగతి, యువత అభివృద్ధి ఫలితాలను ఎంతవరకు పొందుతున్నారు? ఇలాంటి ప్రశ్నలకు సమాధానాలు కూడా ఆర్థిక ప్రగతిలో భాగమే.
మోదీనామిక్స్ అంటే కేవలం ఒక ఆర్థిక విధానం కాదు. మౌలిక వసతులు, డిజిటల్ టెక్నాలజీ, పన్ను సంస్కరణలు, తయారీ, సంక్షేమం, ఆర్థిక చేర్పు వంటి అనేక అంశాల కలయికగా దీనిని అర్థం చేసుకోవచ్చు.
చివరగా, రాబోయే సంవత్సరాల్లో భారత్కు ఎదురయ్యే అసలు పరీక్ష ఒక్కటే.. వేగంగా పెరుగుతున్న ఆర్థిక వ్యవస్థను మరింత ఎక్కువ ఉద్యోగాలు, విస్తృత అవకాశాలు, ప్రజల జీవన ప్రమాణాల మెరుగుదలగా ఎలా మార్చగలుగుతుందన్నది. అదే మోదీనామిక్స్ తదుపరి అధ్యాయానికి కీలకమైన అంశం.
